Mua chai to hay túi refill có lợi khi dùng hết trước khi hàng xuống cấp và có chỗ cất, vì bao bì lớn tốn ít vật liệu hơn tính trên mỗi lít, còn túi mềm tốn ít nhựa hơn chai cứng nhiều lần. Chai to trở thành phí khi hàng mở nắp để lâu bị ôi, bay mùi, tách lớp, hay khi khó rót làm đổ tràn. Phép tính đơn giản nhất để chọn cỡ: số ngày dùng hết = dung tích ÷ lượng dùng mỗi ngày, rồi so với thời gian hàng còn tốt sau khi mở.
Vì sao bao bì to tốn ít vật liệu hơn trên mỗi lít
Thành chai bao quanh phần chất lỏng bên trong. Khi chai to lên, lượng chất lỏng tăng nhanh hơn diện tích thành chai cần bọc quanh nó. Kết quả là một chai 4 lít không cần lượng nhựa gấp tám lần chai 500 ml; nó cần ít hơn thế nhiều. Thêm vào đó, nắp chai, vòi, nhãn là phần cố định: chai nhỏ hay to đều chỉ có một nắp, một nhãn.
Từ đó có thể rút ra hai điều:
- Tám chai 500 ml tạo ra nhiều rác nhựa hơn một chai 4 lít đựng cùng lượng hàng.
- Gói nhỏ dùng một lần (gói dầu gội, gói nước tương, gói đường nhỏ) là dạng tốn bao bì nhất trên mỗi ml hàng.
Túi refill tiết kiệm bao bì tới mức nào
Túi refill là túi màng mềm, thường đứng được nhờ đáy gấp, dùng để rót sang chai cứng đã có sẵn. Chai cứng phải đủ dày để đứng vững, cầm chắc, chịu va đập và gắn được vòi bơm; túi mềm chỉ cần giữ được chất lỏng cho tới khi rót. Vì vậy lượng nhựa của một túi refill thường chỉ bằng một phần nhỏ so với chai cứng cùng dung tích. Túi rỗng gấp lại cũng chiếm ít chỗ trong thùng rác hơn hẳn chai.
Đổi lại, túi màng mềm thường là màng nhiều lớp dính nhau để chắn ẩm và mùi, khó tái chế hơn chai một loại nhựa. Mỗi kiểu có điểm mạnh riêng; không có lựa chọn "sạch tuyệt đối".
| Dạng bao bì | Lượng vật liệu trên mỗi lít | Dễ dùng | Tái chế |
|---|---|---|---|
| Gói nhỏ dùng một lần | Cao nhất | Rất tiện khi đi xa | Rất khó |
| Chai nhỏ có vòi | Cao | Tiện nhất hằng ngày | Thân chai dễ, vòi bơm khó |
| Chai to, can | Thấp | Nặng, khó rót | Thường dễ |
| Túi refill | Thấp nhất | Phải rót sang chai | Khó hơn chai |
Khi nào chai to lại thành phí
Chai to chỉ có lợi khi dùng hết trong khi hàng còn tốt. Những trường hợp hay làm phí:
Hàng xuống cấp sau khi mở nắp
- Dầu ăn gặp không khí, ánh sáng, nhiệt thì dần bị ôxy hoá, bốc mùi dầu cũ. Can dầu 5 lít với gia đình hai người nấu ít có thể để quá lâu sau khi mở.
- Nước mắm, nước tương để lâu sau khi mở có thể sẫm màu, đổi mùi.
- Mỹ phẩm, kem dưỡng có ký hiệu "hũ mở nắp" in kèm một con số và chữ M, ví dụ 6M, 12M: đó là số tháng nên dùng hết sau khi mở. Một chai to dùng chậm có thể vượt mốc này.
- Thuốc tẩy chứa chlorine giảm dần độ mạnh theo thời gian, nhất là khi để nơi nóng.
Khó rót, khó dùng
Can 5 lít nặng 5 kg trở lên; người cao tuổi hoặc trẻ lớn giúp việc nhà có thể rót tràn, đổ ra sàn. Chai to không có vòi bơm dễ dùng quá tay. Lúc này nên chia sang chai nhỏ hơn để dùng hằng ngày.
Không có chỗ cất
Căn bếp nhỏ, tủ dưới bồn rửa chật: một can lớn chiếm chỗ của nhiều thứ khác. Tính cả "chi phí chỗ" khi chọn mua cỡ lớn.
Tính số ngày dùng hết trước khi chọn cỡ
Đây là phép tính đáng mang về nhất của bài. Ví dụ với nước rửa chén:
- Mỗi lần rửa bát dùng khoảng 5 ml (một lần bóp vòi).
- Mỗi ngày rửa 2 lần: 10 ml/ngày.
- Chai 750 ml dùng được khoảng 750 ÷ 10 = 75 ngày, khoảng hai tháng rưỡi.
- Can 3,6 lít dùng được khoảng 3.600 ÷ 10 = 360 ngày, gần một năm.
Nước rửa chén bền, để được lâu, nên can lớn hợp lý nếu có chỗ cất. Với dầu ăn thì khác: nếu nhà dùng khoảng 30 ml mỗi ngày, can 5 lít cần khoảng 167 ngày, hơn năm tháng. Dầu ăn đã mở nên dùng trong vài tháng và bảo quản nơi tối mát, nên với mức dùng này chai 1–2 lít có thể là lựa chọn hợp lý hơn.
| Mặt hàng | Cách ước lượng dùng mỗi ngày | Lưu ý thời gian sau khi mở |
|---|---|---|
| Nước rửa chén | Số lần rửa × lượng mỗi lần | Khá bền |
| Nước giặt | Số mẻ giặt mỗi tuần × liều in trên nắp | Khá bền, tránh nắng |
| Dầu ăn | Lượng dùng mỗi bữa × số bữa nấu | Nên dùng trong vài tháng, đậy kín |
| Dầu gội, sữa tắm | Số người × lần gội, tắm × liều | Theo ký hiệu "hũ mở nắp" |
| Nước mắm | Lượng dùng mỗi bữa | Đậy kín, tránh nắng |
Cách tự đo lượng mình dùng mỗi ngày
Không cần đoán. Có hai cách đơn giản:
- Đánh dấu mực chất lỏng: lấy bút dạ vạch mực hiện tại lên chai trong suốt, ghi ngày. Một tuần sau vạch tiếp. Ước thể tích giữa hai vạch dựa vào tổng dung tích chai (ví dụ chai 1 lít cao 25 cm, mỗi xăng-ti-mét gần đúng 40 ml nếu thân chai thẳng).
- Cân chai: đặt chai lên cân nhà bếp hôm nay và một tuần sau. Chênh lệch khối lượng chia cho 7 là lượng dùng mỗi ngày (với chất gần nặng bằng nước, 1 g gần bằng 1 ml; với dầu ăn chia thêm cho 0,92).
Nhiều nhà làm xong mới thấy mình dùng nước rửa chén, nước giặt nhiều hơn mức cần. Một vòi bơm định lượng hoặc chai có nắp đong giúp giảm lượng dùng mà vẫn đủ sạch.
Rót refill sang chai cũ cho an toàn
- Chỉ rót cùng loại vào chai đã dùng cho loại đó. Không rót nước rửa chén vào chai từng đựng nước uống: người khác có thể nhầm, đặc biệt là trẻ nhỏ.
- Không trộn hai loại chất tẩy rửa. Thuốc tẩy chứa chlorine trộn với chất tẩy có tính axit hoặc có amoniac sinh ra khí độc. Rửa sạch chai nếu đổi loại hàng.
- Rửa và để khô chai trước khi rót với mỹ phẩm, đồ ăn: nước đọng làm hàng dễ hỏng.
- Giữ nhãn gốc hoặc dán nhãn tự viết, để ai cũng biết trong chai là gì.
- Rót qua phễu nhỏ, đặt chai trong bồn rửa để không đổ ra sàn.
Gợi ý chọn cỡ theo kiểu gia đình
Không có cỡ đúng cho tất cả. Một khung đơn giản:
- Người ở một mình, ít nấu: chai nhỏ và vừa, ưu tiên hàng để được lâu; tránh can dầu lớn.
- Gia đình bốn người nấu hằng ngày: can lớn với hàng bền (nước giặt, nước rửa chén), chai vừa với hàng dễ ôi (dầu ăn, nước mắm loại cao đạm).
- Nhà có chỗ cất rộng, khô mát: túi refill và can lớn phát huy tác dụng.
- Nhà chật: túi refill gọn hơn can cứng khi còn nguyên, và gấp gọn khi đã rỗng.
Câu hỏi thường gặp
Mua túi refill có thật sự giảm rác nhựa không?
Có, tính theo lượng nhựa trên mỗi lít hàng, túi refill mềm thường dùng ít nhựa hơn chai cứng nhiều lần. Đổi lại, túi màng nhiều lớp khó tái chế hơn chai một loại nhựa.
Khi nào không nên mua chai to?
Khi nhà dùng chậm mà hàng dễ xuống cấp sau khi mở, như dầu ăn, mỹ phẩm có hạn dùng sau mở nắp. Khi chai quá nặng, khó rót, hoặc nhà không có chỗ cất khô mát.
Làm sao biết một chai dùng được bao lâu?
Lấy dung tích chia cho lượng dùng mỗi ngày. Ví dụ chai 750 ml, mỗi ngày dùng 10 ml thì được khoảng 75 ngày. Có thể đo lượng dùng bằng cách vạch mực chai hoặc cân chai cách nhau một tuần.
Ký hiệu hũ mở nắp có chữ 12M nghĩa là gì?
Đó là số tháng nên dùng hết sản phẩm sau khi mở lần đầu, ví dụ 12M là 12 tháng. Ký hiệu này hay gặp trên mỹ phẩm và đồ chăm sóc cá nhân.
Có được rót nước rửa chén vào chai nước uống cũ không?
Không nên. Người khác, nhất là trẻ nhỏ, có thể nhầm là nước uống. Chất tẩy rửa nên đựng trong chai gốc hoặc chai có nhãn rõ ràng.
