Gói snack phồng căng vì nhà sản xuất bơm vào đó khí ni-tơ thay cho không khí thường. Khí này làm ba việc: đẩy ôxy ra ngoài để dầu trong bánh không bị ôi, giữ bánh khô giòn, và tạo một cái gối khí để bánh không vỡ vụn khi bị xếp chồng, vận chuyển. Ni-tơ vốn chiếm khoảng 78% bầu khí quyển, không màu, không mùi, không phản ứng với thực phẩm, nên ăn kèm không có hại gì. Chuyện gói nào bơm khí nhiều hơn mức cần thiết là chuyện khác, và có cách nhận ra.
Vì sao không để không khí thường trong gói snack
Không khí quanh ta có khoảng 21% ôxy. Snack chiên như khoai tây lát, bánh phồng, đậu phộng rang chứa nhiều chất béo, và chất béo gặp ôxy thì bị ôxy hoá: sinh ra mùi dầu cũ, vị khét nhẹ mà người ta quen gọi là "ôi dầu". Ánh sáng và nhiệt làm quá trình này chạy nhanh hơn.
Ngoài ôxy, không khí thường còn mang hơi ẩm. Bánh chiên giòn được vì gần như không còn nước; hút ẩm vài ngày là mềm, dai. Khí ni-tơ dùng trong đóng gói là khí khô, gần như không có hơi nước.
Cách làm này có tên chung là đóng gói khí quyển biến đổi: thay hỗn hợp không khí trong bao bì bằng một hỗn hợp khí khác phù hợp với từng loại thực phẩm. Snack, hạt rang, cà phê, sữa bột thường dùng ni-tơ; thịt tươi đóng khay hay dùng hỗn hợp có CO2; rau cắt sẵn dùng hỗn hợp ít ôxy.
Khí ni-tơ trong gói snack có an toàn không
Có. Ni-tơ là khí ta hít vào thở ra mỗi giây, chiếm phần lớn không khí. Khi mở gói, nó chỉ hoà lẫn vào không khí trong phòng. Trong danh mục phụ gia thực phẩm quốc tế, ni-tơ có mã số E941, được phép dùng làm khí đóng gói và khí đẩy.
Cần phân biệt khí ni-tơ trong gói snack với ni-tơ lỏng dùng trong các món "khói lạnh" ở hội chợ. Ni-tơ lỏng lạnh khoảng âm 196 °C, gây bỏng lạnh nếu nuốt hoặc chạm trực tiếp; đó là chuyện hoàn toàn khác với chút khí khô ở nhiệt độ phòng trong túi bánh.
Gói snack có bao nhiêu phần là khí
Không có con số chung cho mọi gói. Tỷ lệ khí phụ thuộc hình dạng bánh và độ giòn:
| Loại snack | Đặc điểm | Khoảng trống khí |
|---|---|---|
| Khoai tây lát mỏng | Rất giòn, dễ gãy, xếp lộn xộn | Cần nhiều đệm khí; túi thường căng phồng |
| Bánh que, bánh phồng ép | Cứng hơn, ít vỡ | Cần ít đệm hơn |
| Hạt rang (đậu phộng, hạt điều) | Không vỡ, chỉ sợ ôi | Khí chủ yếu để đẩy ôxy, không cần túi căng |
| Snack xếp ống (bánh lát xếp chồng trong hộp trụ) | Bánh được ép cùng hình, xếp khít | Gần như không cần đệm, vì bánh tựa vào nhau |
Một túi khoai tây chiên mỏng mở ra có thể chỉ đầy một phần ba đến một nửa chiều cao túi khi dốc bánh xuống đáy. Phần còn lại là khí, nhưng lượng khí đó có lý do: thử bóp dẹt một túi trước khi mở, sẽ thấy bánh bên trong vỡ thành vụn.
Cách nhận ra túi bơm khí quá tay
Một vài dấu hiệu cho thấy phần khí nhiều hơn mức cần:
- Bánh cứng, ít vỡ (hạt rang, bánh que) mà túi vẫn căng tròn như quả bóng.
- Túi lớn nhưng định lượng ghi trên nhãn nhỏ so với túi cùng loại bên cạnh.
- Mở ra thấy bánh lắng chưa tới một phần ba túi, dù bánh không vụn.
Như mọi bao bì khác, cách đáng tin là đọc số gam trên nhãn rồi mới so, không nhìn độ phồng.
Vì sao gói snack phồng to khi lên đèo hay lên máy bay
Đây là câu hỏi hay gặp nhất, và câu trả lời gọn: áp suất bên ngoài giảm, khí bên trong nở ra.
Ở mực nước biển, không khí đè lên mọi vật với áp suất khoảng 1 atm. Càng lên cao, lớp không khí bên trên càng mỏng, áp suất càng giảm. Gói snack được hàn kín ở nhà máy, giữ nguyên lượng khí bên trong. Khi áp suất ngoài giảm, khối khí đó đẩy thành túi ra cho tới khi cân bằng, nên túi căng lên.
| Nơi | Độ cao (khoảng) | Áp suất so với mặt biển (khoảng) | Khí trong túi có thể nở thêm (khoảng) |
|---|---|---|---|
| Đồng bằng ven biển | 0–50 m | 100% | — |
| Đà Lạt (Lâm Đồng) | 1.500 m | 83–84% | 19–20% |
| Sa Pa (Lào Cai) | 1.600 m | 82–83% | 21% |
| Khoang máy bay đang bay bằng | tương đương 1.800–2.400 m | 74–80% | 25–35% |
Cột cuối chỉ đúng khi túi còn chỗ để phồng. Túi vốn đã căng sẵn thì không nở thêm được bao nhiêu, mà khí sẽ ép lên đường hàn. Thỉnh thoảng có gói hở mép hàn khi bay, nhưng phần lớn chịu được. Khi xuống thấp trở lại, túi xẹp về như cũ.
Hiện tượng này cũng xảy ra với chai nhựa nước đóng nắp ở chân đèo: lên tới đỉnh, chai căng cứng; mang chai rỗng đã đậy nắp từ đỉnh đèo xuống đồng bằng, chai bị bóp méo vì không khí bên ngoài đè vào mạnh hơn.
Để túi snack trong xe nắng có sao không
Nhiệt cũng làm khí nở. Khí trong túi nóng từ khoảng 30 °C lên 60 °C (nhiệt độ trong ô tô đỗ nắng trưa có thể cao như vậy hoặc hơn) thì thể tích muốn tăng khoảng 10%. Túi căng thêm một chút, hiếm khi bục. Điều đáng lo hơn là chất lượng: nhiệt làm dầu trong bánh ôi nhanh hơn, sô-cô-la phủ ngoài chảy ra. Nên cất snack ở chỗ mát, tránh nắng, dù túi có khí ni-tơ.
Khí ni-tơ giữ được bao lâu sau khi mở gói
Không lâu. Mở túi là không khí tràn vào ngay, ni-tơ chỉ bảo vệ bánh tới lúc xé. Vài mẹo giữ bánh giòn sau khi mở:
- Vuốt hết không khí ra rồi gấp miệng túi, kẹp chặt.
- Đổ phần còn lại vào hộp kín vừa cỡ, càng ít khoảng trống càng tốt.
- Không để túi mở cạnh bếp đang nấu, nơi hơi nước nhiều.
- Bánh đã ỉu có thể sấy lại nhẹ ở nhiệt thấp vài phút, nhưng mùi ôi thì không cứu được.
Mặt trong túi snack thường là lớp màng mạ kim loại mỏng, sáng như giấy bạc. Lớp này chắn ánh sáng và hạn chế ôxy thấm qua thành túi, góp sức với khí ni-tơ. Vì là màng nhiều lớp dính nhau, túi snack khó tái chế hơn túi nhựa một lớp.
Những bao bì khác cũng bơm khí
Không riêng snack. Một số ví dụ quen trong bếp:
- Lon sữa bột, lon hạt: thường được thay khí bằng ni-tơ trước khi ghép nắp kín để chống ôi chất béo.
- Túi cà phê có van một chiều: hạt cà phê rang tiếp tục nhả CO2 vài ngày; chiếc van tròn nhỏ cho khí thoát ra mà không cho không khí vào, nên túi không phồng bục.
- Lon nước không ga: được nhỏ một giọt ni-tơ lỏng trước khi ghép nắp, giọt này hoá hơi tạo áp suất làm lon cứng, xếp chồng không móp.
- Khay thịt, cá đóng sẵn: dùng hỗn hợp khí phù hợp để giữ màu và hạn chế vi khuẩn, kết hợp bảo quản lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gói snack nhiều không khí như vậy?
Phần "không khí" thật ra là khí ni-tơ, được bơm vào để đẩy ôxy ra, giữ bánh khỏi ôi và khỏi ỉu, đồng thời làm đệm chống vỡ. Bánh càng mỏng giòn càng cần nhiều khí đệm.
Khí ni-tơ trong gói bánh có độc không?
Không. Ni-tơ chiếm khoảng 78% không khí ta thở hằng ngày, không màu, không mùi, không phản ứng với thực phẩm. Nó có mã phụ gia E941 và được phép dùng trong đóng gói thực phẩm.
Vì sao gói snack phồng lên khi đi máy bay?
Khoang máy bay được điều áp tương đương độ cao khoảng 1.800–2.400 m, áp suất thấp hơn mặt đất. Khí kín trong túi nở ra cho tới khi cân bằng nên túi căng lên, xuống đất lại xẹp như cũ.
Lên Đà Lạt túi bánh có bị nổ không?
Hầu như không. Ở độ cao khoảng 1.500 m, áp suất còn khoảng 83–84% so với mặt biển, khí trong túi chỉ muốn nở thêm chừng 20%. Phần lớn túi chịu được, hiếm khi hở mép hàn.
Mở gói snack rồi bảo quản thế nào cho giòn?
Vuốt hết không khí ra, gấp miệng túi và kẹp chặt, hoặc chuyển sang hộp kín vừa cỡ. Để chỗ khô mát, xa bếp đang nấu. Ni-tơ chỉ bảo vệ bánh tới lúc xé túi.
