Ly nhựa ở các quán đồ uống mang đi thường theo cỡ ounce kiểu Mỹ: ly nhỏ khoảng 350–360 ml (12 oz), ly vừa khoảng 470–500 ml (16 oz), ly lớn khoảng 650–710 ml (22–24 oz). Đó là sức chứa của ly rỗng, không phải lượng đồ uống. Khi ly có đá, đá viên chiếm một phần lớn, thường từ một phần ba tới hơn một nửa ly tuỳ kiểu đá và cách múc. Muốn biết chính xác ly quen của mình chứa bao nhiêu, chỉ cần một cốc đong và năm phút.
Ly S, M, L ở quán chứa bao nhiêu ml
Không có chuẩn chung bắt buộc cho tên "nhỏ, vừa, lớn"; mỗi quán tự chọn ly. Tuy vậy, ly nhựa dùng một lần được sản xuất theo vài cỡ cố định, phần lớn ghi bằng ounce chất lỏng của Mỹ (fl oz). 1 fl oz bằng khoảng 29,6 ml.
| Cỡ ly ghi | Quy ra ml (khoảng) | Hay được gọi là | Hay dùng cho |
|---|---|---|---|
| 8 oz | 240 ml | Ly nhỏ đồ nóng | Cà phê nóng, trà nóng |
| 12 oz | 355 ml | Nhỏ (S) | Cà phê đá, trà sữa cỡ nhỏ |
| 16 oz | 475 ml | Vừa (M) | Cỡ phổ biến nhất ở nhiều quán |
| 20 oz | 590 ml | Lớn ở một số quán | — |
| 22 oz | 650 ml | Lớn (L) | Trà trái cây, trà sữa cỡ lớn |
| 24 oz | 710 ml | Lớn (L) hoặc cực lớn | Đồ uống nhiều đá |
Nhiều quán ở Việt Nam ghi thẳng ly 500 ml, 700 ml cho dễ hiểu. Đó cũng là sức chứa tới miệng ly, không tính phần nắp vòm. Ly có nắp vòm (dạng cầu) chứa được thêm phần kem, bọt sữa hay topping nhô lên trên.
Đá viên chiếm bao nhiêu chỗ trong ly
Đá viên là vật rắn, đổ vào ly sẽ xếp lộn xộn và để lại khe hở. Đồ uống chảy vào lấp các khe hở đó. Phần trăm chỗ trống giữa các viên đá phụ thuộc:
- Hình dạng viên đá: đá viên vuông to xếp lỏng, khe hở lớn; đá bào, đá vụn nén chặt hơn nhiều, gần như không còn khe.
- Kích thước so với ly: viên đá to trong ly hẹp để lại nhiều khe hở ở sát thành ly.
- Cách múc: múc đầy rồi lắc nhẹ, đá lún xuống và có chỗ cho thêm đá.
Với đá viên cỡ thông thường đổ đầy ly, lượng chất lỏng rót được vào khe hở thường chỉ cỡ một nửa sức chứa của ly hoặc ít hơn. Với đá bào nén chặt, phần chất lỏng còn ít hơn nữa. Một ly 700 ml "đầy đá" có thể chỉ chứa khoảng 300–400 ml đồ uống lúc mới pha.
Những con số trên chỉ là ước lượng. Cách duy nhất để biết đúng ly mình hay mua là tự đo.
Tự đo ly đồ uống có đá bằng cốc đong
Thí nghiệm này làm được ở nhà với một chiếc ly nhựa cũ (rửa sạch), đá tủ lạnh và một cốc đong có vạch.
- Đo sức chứa ly rỗng: rót nước từ cốc đong vào ly tới vạch mình hay uống (thường cách miệng ly khoảng 1 cm). Ghi lại số ml. Đổ nước đi.
- Cho đá: múc đá vào ly tới đúng mức như quán hay làm, ví dụ đầy ly hoặc hai phần ba ly.
- Rót nước vào khe hở: rót từ cốc đong tới cùng vạch như bước 1. Số ml đã rót chính là phần "đồ uống thật".
- Tính phần đá: lấy số bước 1 trừ số bước 3. Đó là thể tích đá chiếm trong ly.
Làm lần lượt với ly đầy đá, ly hai phần ba đá và ly ít đá sẽ có một bảng nhỏ của riêng mình. Khi gọi đồ uống, câu "ít đá" sẽ có ý nghĩa bằng con số chứ không chỉ là cảm giác.
Đá tan thì ly có tràn không, đồ uống loãng tới đâu
Nước đá nhẹ hơn nước lỏng: khối lượng riêng khoảng 0,92 g/ml so với 1 g/ml. Nghĩa là 100 ml đá khi tan chỉ còn khoảng 92 ml nước. Đá nổi trong ly, phần chìm dưới mặt nước đúng bằng thể tích nước mà khối đá sẽ tạo ra khi tan. Vì vậy ly đồ uống đầy tới miệng, đá nổi, khi đá tan mực nước gần như không đổi, không tràn. Chỉ khi đá bị nén chặt, chạm đáy ly không nổi được thì lúc tan mới có thể dâng lên.
Chuyện đáng để ý hơn là độ loãng. Giả sử ly 700 ml có khoảng 300 g đá và 350 ml đồ uống. Đá tan hết sẽ thêm khoảng 300 ml nước, tức đồ uống bị pha loãng còn hơn một nửa độ đậm ban đầu một chút. Quán thường pha đậm hơn để bù cho phần đá tan, nhưng nếu để lâu ngoài nắng thì phần cuối ly sẽ nhạt.
| Kiểu đá | Tan nhanh hay chậm | Vì sao |
|---|---|---|
| Đá bào, đá vụn | Rất nhanh | Nhiều mặt tiếp xúc với đồ uống |
| Đá viên nhỏ, đá rỗng ruột | Nhanh | Mỏng, có lỗ giữa |
| Đá viên vuông lớn | Chậm hơn | Ít bề mặt so với khối lượng |
| Đá khối to, đá cầu | Chậm nhất | Một khối lớn, ít bề mặt |
Gọi "ít đá" có được nhiều đồ uống hơn không
Tuỳ cách quán pha. Có quán giữ cố định lượng đồ uống pha sẵn và chỉ thay đổi lượng đá, khi đó "ít đá" nghĩa là ly vơi hơn. Có quán rót đồ uống tới đầy ly bất kể lượng đá, khi đó "ít đá" thật sự cho nhiều đồ uống hơn nhưng có thể đậm và ngọt hơn vì đá tan ít. Hỏi trực tiếp người pha là cách đơn giản nhất.
Về mặt sức khoẻ, lượng đường trong một ly đồ uống pha sẵn đi theo lượng đồ uống, không theo lượng đá. Một ly lớn ít đá có thể chứa nhiều đường hơn hẳn một ly nhỏ nhiều đá. Nếu đang để ý lượng đường, chọn cỡ nhỏ hoặc mức ngọt thấp sẽ hiệu quả hơn bớt đá.
Trân châu, thạch, kem phủ chiếm bao nhiêu chỗ
Với trà sữa và các đồ uống có topping, ngoài đá còn có thêm một phần thể tích nữa: trân châu, thạch, pudding, hạt é, lớp kem phủ trên mặt. Một muỗng trân châu đầy có thể chiếm cỡ vài chục tới hơn trăm mililít tuỳ quán múc nhiều hay ít. Thạch cắt khối, nha đam cũng xếp lộn xộn như đá, chừa khe hở cho trà chảy vào, nên phần chất lỏng thật còn ít hơn nữa.
Lớp kem phủ (kem cheese, kem muối, bọt sữa) thường nằm ở phần trên cùng, có khi vượt cả miệng ly nhờ nắp vòm. Lớp này nhẹ vì chứa nhiều bọt khí, nên tuy trông dày, khối lượng không nhiều. Muốn biết đồ uống của mình gồm những phần nào, có thể làm như sau với một ly mua về: chắt phần lỏng ra cốc đong, để riêng đá và topping, rồi đọc từng phần. Một lần làm là nhớ lâu.
Cỡ ly ở nhà: ly thuỷ tinh, cốc sứ chứa bao nhiêu
Ly ở nhà cũng nên đo một lần. Một vài con số tham khảo cho đồ dùng phổ biến (chênh nhau nhiều theo mẫu):
- Chén uống trà nhỏ: khoảng 30–60 ml.
- Cốc sứ uống cà phê: khoảng 250–350 ml.
- Ly thuỷ tinh thấp uống nước: khoảng 200–300 ml.
- Ly thuỷ tinh cao: khoảng 350–450 ml.
Biết dung tích ly ở nhà giúp làm nhiều việc: pha nước chấm theo tỷ lệ, đếm lượng nước uống trong ngày, đong nước cho cây. Đo xong, có thể ghi số ml lên đáy ly bằng bút dạ để cả nhà cùng biết.
Câu hỏi thường gặp
Ly size M ở quán bao nhiêu ml?
Phần lớn ly M là loại 16 oz, khoảng 470–500 ml tính tới miệng ly. Tuy vậy mỗi quán tự chọn ly, nên tên S, M, L không phải chuẩn chung. Một số quán ghi thẳng 500 ml, 700 ml.
Đá chiếm bao nhiêu phần trong ly đồ uống?
Ly đầy đá viên thường chỉ còn khoảng một nửa sức chứa hoặc ít hơn cho đồ uống; đá bào nén chặt còn chiếm nhiều hơn. Cách chắc nhất là tự đo bằng cốc đong với ly và đá thật.
12 oz là bao nhiêu ml?
Khoảng 355 ml, vì 1 ounce chất lỏng theo đơn vị Mỹ bằng khoảng 29,6 ml. 16 oz khoảng 475 ml, 22 oz khoảng 650 ml.
Đá tan có làm ly đầy bị tràn không?
Nếu đá nổi tự do thì gần như không, vì phần đá chìm đúng bằng lượng nước nó tạo ra khi tan. Chỉ đá bị nén chạm đáy ly mới có thể làm mực nước dâng khi tan.
Gọi ít đá có được nhiều nước hơn không?
Tuỳ quán. Có quán giữ lượng đồ uống cố định nên ít đá chỉ làm ly vơi hơn; có quán rót đầy ly nên ít đá thì nhiều đồ uống hơn. Hỏi người pha là cách nhanh nhất.
