Quạt hút nhà tắm, nhà bếp nên chọn theo lưu lượng m³/giờ, tính bằng thể tích phòng nhân với số lần đổi khí cần có mỗi giờ: nhà tắm thường lấy khoảng 8–10 lần, bếp khoảng 10–15 lần. Nhà tắm 10 m³ vì thế cần quạt đẩy được chừng 80–100 m³/h ở điều kiện thực tế, tức là sau khi đã trừ hao do ống gió. Quạt chỉ chạy đúng sức khi có chỗ cho khí mới vào và đường thông ra hẳn ngoài trời.
Nhiều nhà lắp quạt hút xong vẫn thấy gương mờ hơi nước cả buổi, trần thạch cao ố mốc sau vài mùa. Thường không phải quạt hỏng, mà do quạt quá nhỏ so với phòng, không có khe cấp khí, hoặc khí bị đẩy vào trần chứ không ra ngoài.
"Số lần đổi khí mỗi giờ" nghĩa là gì?
Một lần đổi khí là khi lượng khí quạt đẩy ra bằng đúng thể tích phòng. Phòng 10 m³, quạt hút 100 m³ mỗi giờ là 10 lần đổi khí mỗi giờ.
Lưu lượng quạt cần (m³/h) = Dài × Rộng × Cao (m) × Số lần đổi khí mỗi giờ
Đổi khí không có nghĩa là thay sạch từng phân tử. Khí mới vào trộn với khí cũ, nên hơi nước, mùi giảm dần chứ không mất ngay. Sau ba lần đổi khí, phần còn lại chỉ khoảng một phần hai mươi so với lúc đầu. Nhà tắm 10 lần mỗi giờ sẽ đạt mức đó sau chừng 18 phút; nhà tắm chỉ 3 lần mỗi giờ phải chờ cả tiếng.
Nhà tắm, nhà bếp cần bao nhiêu lần đổi khí?
Các hướng dẫn thông gió ở mỗi nước đưa ra con số hơi khác nhau, và có nơi quy định theo lưu lượng tối thiểu chứ không theo số lần. Bảng dưới là các mức tham khảo hay gặp cho nhà ở:
| Phòng | Số lần đổi khí tham khảo | Mức tối thiểu hay gặp trong hướng dẫn nước ngoài |
|---|---|---|
| Nhà tắm, vệ sinh có cửa sổ | 6–8 lần/giờ | khoảng 85 m³/h khi chạy lúc dùng (50 cfm) |
| Nhà tắm kín, không cửa sổ | 8–10 lần/giờ trở lên | như trên, hoặc chạy liên tục khoảng 34 m³/h (20 cfm) |
| Bếp gia đình (hút chung phòng) | 10–15 lần/giờ | khoảng 170 m³/h với máy hút mùi chạy lúc nấu (100 cfm) |
| Phòng giặt, phơi đồ trong nhà | 5–8 lần/giờ | tuỳ lượng hơi ẩm |
Cột cuối lấy từ tiêu chuẩn thông gió nhà ở của ASHRAE (Mỹ), chỉ để tham khảo cỡ con số. Ở Việt Nam, thiết kế thông gió công trình theo các tiêu chuẩn như TCVN 5687; với nhà ở gia đình, phần lớn là quy ước của thợ.
Tính thử cho hai phòng quen
Nhà tắm kín trong nhà ống: 1,8 m × 2,2 m, trần 2,6 m. Thể tích khoảng 10,3 m³. Lấy 10 lần mỗi giờ: cần khoảng 100 m³/h.
Bếp: 3 m × 3,5 m, trần 3 m. Thể tích 31,5 m³. Lấy 12 lần mỗi giờ: khoảng 380 m³/h nếu chỉ hút chung phòng. Nếu có máy hút mùi đặt ngay trên bếp nấu và đẩy ra ngoài, quạt hút chung có thể nhỏ hơn, vì khói đã bị bắt từ gốc.
Vì sao quạt ghi đủ số mà vẫn hút yếu?
Con số trên vỏ là lúc không có ống
Lưu lượng in trên hộp thường đo khi quạt thổi tự do, không có ống gió, không có lưới chắn. Lắp vào trần với ống dài vài mét, qua hai ba khúc cong, lưu lượng thật có thể chỉ còn một nửa hoặc ít hơn với loại quạt cánh hướng trục yếu. Quạt hướng tâm (dạng lồng sóc) giữ lưu lượng tốt hơn khi ống dài.
Mẹo của thợ: chọn quạt có lưu lượng danh định lớn hơn nhu cầu khoảng 30–50% khi phải đi ống, giữ ống ngắn, ít khúc cong, đường kính ống không nhỏ hơn cổ quạt.
Không có chỗ cho khí vào
Quạt hút đẩy khí ra thì phải có khí vào thế chỗ. Nhà tắm cửa kín khít, không khe, quạt chạy ầm ầm nhưng chẳng đổi được bao nhiêu. Khí thế chỗ cần đi qua:
- khe dưới cánh cửa, thường để khoảng 1–2 cm;
- hoặc ô lá sách (louvre) ở phần dưới cánh cửa;
- hoặc cửa sổ nhỏ hé mở ở phía đối diện quạt.
Khí vào từ phía thấp, đối diện quạt, ra ở phía cao gần chỗ tắm, sẽ quét qua cả phòng. Khí vào ngay sát quạt thì chỉ đi tắt rồi ra, phần còn lại của phòng vẫn đọng hơi ẩm.
Khí bị đẩy vào trần chứ không ra ngoài
Đây là lỗi hay gặp nhất ở nhà có trần thạch cao: quạt lắp trên trần nhưng ống chỉ thả vào khoảng trống phía trên, không nối ra tường ngoài hay giếng kỹ thuật. Hơi nước ngưng tụ trong trần, lâu ngày ố vàng, mốc, có mùi. Đường ra phải dẫn hẳn ra ngoài trời, có nắp chống mưa và tốt nhất có van một chiều để gió ngoài không thổi ngược vào.
Nên chạy quạt hút bao lâu?
Hơi nước từ một lần tắm nước nóng có thể lên tới vài trăm gam, đọng trên gương, tường, trần. Phần còn lơ lửng trong khí được đẩy ra nhanh; phần đã đọng trên bề mặt cần thời gian bay hơi lại rồi mới bị hút đi.
- Bật quạt khi bắt đầu tắm, đừng đợi phòng mờ hơi mới bật.
- Để chạy thêm 15–20 phút sau khi tắm xong. Công tắc hẹn giờ hoặc quạt có cảm biến ẩm làm việc này tự động.
- Nhà tắm không cửa sổ ở nhà ống có thể cân nhắc quạt chạy liên tục ở mức thấp, êm, rồi tăng lên khi có người dùng.
- Bếp: bật máy hút mùi trước khi bắt đầu chiên xào và để chạy thêm vài phút sau khi tắt bếp.
Quạt hút đặt ở đâu là tốt?
Khí nóng và hơi ẩm bốc lên cao, nên miệng hút đặt gần trần, ở phía trên hoặc sát chỗ tắm vòi sen là hợp lý. Đặt quạt ngay trên cửa ra vào là kém nhất, vì khí từ khe cửa vào rồi ra luôn mà không đi qua chỗ ẩm.
Ở bếp, máy hút mùi càng sát nguồn càng tốt: chụp hút rộng hơn mặt bếp nấu một chút, đặt ở độ cao theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Quạt hút tường ở bếp nên đặt phía trên, gần bếp nấu, xa cửa thông sang phòng khách, để khói và mùi bị kéo ra ngoài thay vì kéo qua cả nhà.
Những điểm an toàn cần nhớ
- Quạt trong nhà tắm phải dùng loại phù hợp chỗ ẩm, nối điện đúng kỹ thuật, có thiết bị chống giật.
- Bếp có đun bằng gas: quạt hút quá mạnh trong phòng kín có thể kéo ngọn lửa lệch; luôn để có khí vào.
- Vệ sinh lưới, cánh quạt định kỳ. Dầu mỡ bám trên quạt bếp vừa làm yếu gió vừa dễ bắt lửa.
Góc nhìn khi sửa hay xây nhà
Khi làm nhà mới hoặc sửa nhà tắm, hãy để sẵn đường ống gió thẳng ra tường ngoài hoặc giếng trời ngay từ lúc đổ trần. Chỉnh sau khi đã ốp lát, đóng trần sẽ khó và tốn hơn nhiều. Ghi lại ba con số dài, rộng, cao của từng phòng phụ, nhân với số lần đổi khí ở bảng trên, đưa cho thợ điện nước. Với chừng đó, thợ chọn được quạt và cỡ ống sát nhu cầu.
Một cách tự kiểm đơn giản: tắm xong, đóng cửa, bật quạt và đếm xem bao lâu gương hết mờ. Nếu sau 20–30 phút gương vẫn đọng hơi, quạt quá yếu, ống quá dài hoặc thiếu khe cấp khí. Mảnh giấy vệ sinh đặt trước miệng quạt bị hút dính chặt là dấu hiệu quạt có hút; nếu giấy chỉ rung nhẹ, lưu lượng đang rất thấp.
Câu hỏi thường gặp
Nhà tắm cần quạt hút công suất bao nhiêu?
Lấy thể tích nhà tắm nhân khoảng 8–10 lần đổi khí mỗi giờ. Nhà tắm 1,8 × 2,2 m, trần 2,6 m cần khoảng 80–100 m³/h ở điều kiện thực tế. Nếu phải đi ống dài, chọn quạt có lưu lượng ghi trên vỏ lớn hơn khoảng 30–50%.
Số lần đổi khí mỗi giờ là gì?
Là số lần lượng khí quạt đẩy ra bằng thể tích phòng trong một giờ. Phòng 10 m³ với quạt 100 m³/h đạt 10 lần mỗi giờ. Con số này dùng để chọn quạt theo cỡ phòng.
Vì sao lắp quạt hút mà nhà tắm vẫn ẩm, mốc?
Thường do quạt quá nhỏ, ống quá dài, không có khe cho khí vào, hoặc ống chỉ thả vào trần thay vì dẫn ra ngoài trời. Kiểm tra đường ra và khe dưới cửa trước khi thay quạt mới.
Tắm xong nên để quạt hút chạy bao lâu?
Khoảng 15–20 phút sau khi tắm xong là mức hay được khuyên, để hơi nước đọng trên tường và gương kịp bay hơi lại rồi bị hút ra. Công tắc hẹn giờ giúp không phải nhớ.
Quạt hút bếp và máy hút mùi khác nhau thế nào?
Máy hút mùi đặt ngay trên bếp nấu, bắt khói và hơi dầu tại nguồn nên hiệu quả hơn nhiều với cùng lưu lượng. Quạt hút tường đổi khí chung cho cả phòng bếp. Có máy hút mùi dẫn ra ngoài thì quạt hút chung có thể nhỏ hơn.
