Trong phòng ngủ đóng kín, CO2 tăng đều suốt đêm vì mỗi người ngủ thở ra khoảng 12–18 lít CO2 mỗi giờ. Phòng 40 m³ có hai người, cửa đóng, điều hoà chạy, thường lên tới khoảng 2.000–3.000 ppm vào gần sáng, trong khi ngoài trời chỉ khoảng 420 ppm. Mức đó không gây nguy hiểm cho người khoẻ mạnh nhưng đủ để thấy ngột ngạt, và cách sửa đơn giản nhất là cho khí ngoài vào: hé cửa, mở cửa phòng hoặc bật quạt hút.
Cảm giác "sáng dậy nặng đầu, phòng có mùi bí" mà nhiều người gặp khi bật điều hoà cả đêm phần lớn đến từ chuyện này. Dưới đây là cách hiểu con số ppm, cách tự tính cho phòng mình và vài cách thông gió không làm mất lạnh.
ppm là gì và CO2 trong phòng bao nhiêu là bình thường?
ppm (parts per million) nghĩa là "phần triệu". 420 ppm CO2 nghĩa là trong một triệu phân tử khí có khoảng 420 phân tử CO2, tức 0,042%. Không khí ngoài trời hiện nay vào khoảng 420 ppm (tính tới năm 2024–2025), cao hơn mức khoảng 280 ppm trước thời công nghiệp.
Hơi thở ra của người chứa khoảng 4% CO2, tức chừng 40.000 ppm. Mỗi hơi thở thêm một chút CO2 vào khối khí trong phòng. Nếu không có khí mới thay vào, con số trong phòng chỉ có tăng.
| Mức CO2 (khoảng) | Thường gặp ở đâu, cảm nhận ra sao |
|---|---|
| 400–450 ppm | Ngoài trời |
| dưới 800 ppm | Phòng thông gió tốt, cảm giác thoáng |
| 1.000–1.500 ppm | Nhiều người bắt đầu thấy phòng "bí", có mùi người |
| 2.000–3.000 ppm | Phòng ngủ đóng kín cả đêm, lớp học đông đóng cửa |
| 5.000 ppm | Giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp trung bình 8 giờ ở nhiều nước |
Cần nói rõ: mức 1.000 ppm không phải "ngưỡng độc". Hiệp hội kỹ sư nhiệt lạnh Mỹ (ASHRAE) dùng mức khoảng 700 ppm cao hơn ngoài trời làm chỉ dấu cho biết phòng có đủ gió tươi để mùi cơ thể không gây khó chịu cho người mới bước vào, không phải giới hạn sức khoẻ. CO2 trong phòng ở chủ yếu là "nhiệt kế" đo mức thông gió: CO2 cao nghĩa là khí cũ không được thay, kéo theo mùi, hơi ẩm và những thứ khác tích lại.
Mỗi người thở ra bao nhiêu CO2 trong một đêm?
Một người trưởng thành nghỉ ngơi thải khoảng 0,2–0,3 lít CO2 mỗi phút, tức khoảng 12–18 lít mỗi giờ; khi ngủ, con số nằm ở phía thấp. Trẻ nhỏ thải ít hơn theo cỡ người. Lấy tròn 15 lít mỗi người mỗi giờ để tính nhẩm.
Tính thử cho một phòng ngủ đóng kín hoàn toàn
Phòng 3,5 m × 4 m, trần 2,8 m, thể tích khoảng 39 m³, làm tròn 40 m³, tức 40.000 lít không khí. Hai người ngủ thêm khoảng 30 lít CO2 mỗi giờ.
- 30 lít trên 40.000 lít là 0,075%, tức khoảng 750 ppm mỗi giờ.
- Nếu phòng kín tuyệt đối, sau 8 giờ CO2 sẽ tăng thêm khoảng 6.000 ppm.
Thực tế không phòng nào kín tuyệt đối. Khí vẫn lọt qua khe cửa, ổ khoá, đường ống. Nhờ vậy CO2 không tăng mãi mà dừng ở một mức cân bằng, khi lượng CO2 thở ra bằng lượng bị khí lọt vào đẩy đi.
Mức cân bằng phụ thuộc lượng khí lọt vào
Công thức nhẩm: CO2 trong phòng ≈ CO2 ngoài trời + (lượng CO2 thở ra ÷ lượng khí tươi vào). Với hai người (0,03 m³ CO2 mỗi giờ) trong phòng 40 m³:
| Tình trạng phòng | Khí tươi vào mỗi giờ (khoảng) | CO2 ổn định (khoảng) |
|---|---|---|
| Cửa kính kín, cửa phòng đóng | 0,3 lần thể tích = 12 m³ | 420 + 2.500 ≈ 2.900 ppm |
| Cửa phòng hé, khe cửa lớn | 1 lần = 40 m³ | 420 + 750 ≈ 1.200 ppm |
| Hé cửa sổ vài cm hoặc quạt hút nhỏ chạy | 2 lần = 80 m³ | 420 + 375 ≈ 800 ppm |
Các phép đo thực tế trong phòng ngủ ở nhiều nước cho kết quả cùng cỡ: phòng đóng kín qua đêm thường ở vùng 2.000–3.000 ppm, có khi cao hơn khi phòng nhỏ mà ngủ ba bốn người. Đây là con số ước, mỗi phòng lọt khí một khác, nên muốn biết chính xác thì phải đo.
Điều hoà có đưa khí tươi vào phòng không?
Phần lớn điều hoà treo tường dùng trong nhà Việt (loại hai cục) không lấy khí ngoài trời. Dàn lạnh hút khí trong phòng, làm lạnh, rồi thổi lại vào chính phòng đó. Ống nối với cục nóng chỉ chứa môi chất lạnh, không có đường gió. Vì vậy bật điều hoà không làm giảm CO2; ngược lại, việc đóng kín cửa để giữ lạnh làm CO2 tăng nhanh hơn.
Một số máy có thêm chức năng cấp gió tươi hoặc nhà có hệ thống thông gió riêng; khi ấy tình hình khác. Muốn biết máy nhà mình có lấy gió ngoài không, xem sách hướng dẫn chứ đừng đoán từ tên chế độ "gió" trên điều khiển, vì chế độ đó thường chỉ là chạy quạt.
Làm sao giảm CO2 mà vẫn giữ được mát?
- Hé cửa sổ 2–5 cm ở phía xa dàn lạnh. Lượng nhiệt lọt vào qua khe nhỏ không nhiều, nhưng đủ đổi khí đáng kể. Có thể chỉ hé vào nửa đêm sau, khi trời đã mát hơn.
- Mở cửa phòng ra hành lang hoặc phòng khác. Thể tích khí "dùng chung" lớn lên, CO2 tăng chậm hơn hẳn.
- Bật quạt hút nhà tắm liền phòng ở mức thấp, cửa nhà tắm mở. Quạt đẩy khí ra, khí mới lọt vào qua khe cửa phòng.
- Thông phòng trước khi ngủ: mở toang cửa 10–15 phút rồi mới đóng và bật máy. Khí trong phòng bắt đầu đêm ở mức gần ngoài trời.
- Giảm số người trong phòng nhỏ nếu được. Bốn người trong phòng 30 m³ khác xa hai người trong phòng 50 m³.
Nhà ở gần đường đông xe, mở cửa đưa bụi và tiếng ồn vào, thì một quạt hút có lưới chắn hoặc thiết bị cấp gió tươi có lọc là lựa chọn dễ chịu hơn. Máy lọc không khí không thay được việc này, vì CO2 đi xuyên qua bộ lọc.
CO2 cao khi ngủ có ảnh hưởng gì?
Với người trưởng thành khoẻ mạnh, mức 2.000–3.000 ppm trong phòng ngủ không gây ngộ độc. Một số nghiên cứu nhỏ, phần nhiều ở Bắc Âu, ghi nhận người ngủ trong phòng thông gió tốt hơn tự đánh giá giấc ngủ tốt hơn và làm bài kiểm tra tập trung sáng hôm sau tốt hơn một chút. Kết quả còn cần thêm bằng chứng; cũng khó tách riêng phần do CO2 với phần do nhiệt độ, độ ẩm và mùi đi kèm.
Điều chắc chắn hơn là cảm giác chủ quan: phòng thông gió kém có mùi, bí, khiến nhiều người thấy nặng đầu khi thức dậy. Người có bệnh hô hấp, tim mạch hoặc đang mang thai có thắc mắc về không khí phòng ngủ nên hỏi bác sĩ.
Đừng nhầm CO2 với CO
CO2 (cacbon điôxit) là khí con người thở ra. CO (cacbon mônôxit) là khí sinh ra khi đốt cháy không hết: lò than, bếp than tổ ong, máy phát điện, động cơ xe. CO rất độc ngay ở nồng độ thấp và không mùi. Vì vậy tuyệt đối không đốt than sưởi hay để máy phát, xe nổ máy trong phòng hoặc gara đóng kín. Máy đo CO2 không phát hiện được CO; muốn cảnh báo CO cần thiết bị báo CO riêng.
Đo CO2 ở nhà như thế nào cho đúng?
Máy đo CO2 dùng cảm biến hồng ngoại (thường ghi NDIR) đo trực tiếp CO2 và đáng tin cho mục đích gia đình. Một số máy giá rẻ chỉ có cảm biến khí tổng hợp rồi ước ra con số "eCO2"; con số này có thể sai nhiều. Khi chọn máy, xem thông số loại cảm biến.
Cách đo hữu ích:
- Đặt máy ngang tầm đầu giường, cách người nằm khoảng một mét, không đặt sát mặt (hơi thở trực tiếp làm số nhảy lên).
- Đưa máy ra ngoài trời vài phút để xem nó có chỉ quanh 420 ppm không.
- Ghi số lúc đi ngủ và lúc thức dậy, thử một đêm đóng kín và một đêm hé cửa. Chênh lệch sẽ cho thấy rõ tác dụng của khe hở nhỏ.
Chỉ cần đo vài đêm là biết thói quen nào hợp với phòng mình, sau đó không cần đo liên tục.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ phòng kín bật điều hoà có bị thiếu oxy không?
Với phòng ngủ bình thường, lượng oxy giảm rất ít, không tới mức nguy hiểm cho người khoẻ mạnh. Thứ tăng rõ là CO2, thường lên 2.000–3.000 ppm gần sáng, gây cảm giác bí và nặng đầu. Hé cửa hoặc mở cửa phòng giúp cải thiện rõ rệt.
CO2 trong phòng bao nhiêu ppm là tốt?
Dưới khoảng 800 ppm thường được coi là thông gió tốt; quanh 1.000 ppm nhiều người bắt đầu thấy bí. Đây là chỉ dấu mức thông gió, không phải ngưỡng độc. Ngoài trời hiện khoảng 420 ppm.
Một người thở ra bao nhiêu CO2 mỗi giờ?
Người trưởng thành nghỉ ngơi thải khoảng 12–18 lít CO2 mỗi giờ, khi ngủ ở mức thấp hơn, vận động thì cao hơn nhiều. Trẻ em thải ít hơn tuỳ cỡ người.
Máy lọc không khí có giảm được CO2 không?
Không. Bộ lọc chỉ giữ hạt bụi, còn CO2 là chất khí đi qua dễ dàng. Muốn giảm CO2 phải đưa khí ngoài trời vào bằng cửa sổ, quạt hút hoặc thiết bị cấp gió tươi.
Hé cửa sổ bao nhiêu thì đủ?
Với phòng ngủ hai người, hé cửa sổ khoảng 2–5 cm thường đủ kéo CO2 xuống dưới 1.000 ppm, tuỳ gió ngoài trời. Cách chắc nhất là đo bằng máy CO2 vài đêm để điều chỉnh.
