CADR là lượng không khí sạch máy lọc trả ra mỗi giờ, thường ghi bằng m³/h hoặc cfm. Lấy CADR chia cho thể tích phòng sẽ ra số lần máy "lọc trọn" khối khí trong phòng mỗi giờ; khoảng 4–5 lần mỗi giờ là mức hay được khuyến nghị cho phòng ở. Phòng 60 m³ vì thế cần máy có CADR cỡ 250–300 m³/h trở lên, đo ở tốc độ mình thật sự dùng.
Con số diện tích in to trên hộp ("dùng cho phòng tới 40 m²") thường được suy ra từ CADR với một giả định riêng về trần và số lần lọc. Hiểu CADR và thể tích phòng giúp anh chị tự kiểm lại lời quảng cáo đó.
CADR là gì và được đo như thế nào?
CADR là viết tắt của Clean Air Delivery Rate, tạm dịch "lưu lượng không khí sạch". Nó không phải lượng gió quạt thổi ra, mà là lượng gió quạt thổi ra nhân với hiệu suất lọc. Một máy thổi 400 m³/h qua bộ lọc chỉ giữ lại một nửa hạt bụi thì CADR chỉ khoảng 200 m³/h.
Cách thử phổ biến: đặt máy trong buồng kín có thể tích biết trước, bơm khói thuốc, bụi mịn hoặc phấn hoa vào, rồi đo nồng độ hạt giảm nhanh tới mức nào khi máy chạy so với khi tắt máy. Tốc độ giảm thêm nhờ máy, nhân với thể tích buồng, ra CADR. Vì vậy một máy có thể có ba con số CADR khác nhau cho khói, bụi và phấn hoa; con số cho khói (hạt nhỏ nhất) thường khó đạt nhất.
Đổi đơn vị cfm và m³/h
Tiêu chuẩn Mỹ ghi CADR theo cfm (feet khối mỗi phút), tiêu chuẩn của nhiều nước châu Á ghi theo m³/h. Đổi nhanh: 1 cfm ≈ 1,7 m³/h. Máy ghi 200 cfm tương đương khoảng 340 m³/h.
Bao nhiêu lần lọc trọn phòng mỗi giờ là đủ?
Số lần lọc trọn phòng mỗi giờ (tiếng Anh viết tắt ACH, air changes per hour) tính bằng:
Số lần mỗi giờ = CADR (m³/h) ÷ thể tích phòng (m³)
Hiệp hội các nhà sản xuất đồ gia dụng Mỹ (AHAM) đưa ra một quy tắc nhẩm: CADR cho khói tính bằng cfm nên ít nhất bằng hai phần ba diện tích phòng tính bằng foot vuông. Với trần khoảng 2,4 m, quy tắc này tương đương gần 5 lần lọc trọn mỗi giờ. Nhiều hướng dẫn về chất lượng không khí trong nhà cũng lấy khoảng 4–6 lần mỗi giờ làm mức tốt cho phòng có người ở.
| Phòng | Thể tích | CADR để đạt 5 lần/giờ |
|---|---|---|
| Phòng ngủ 12 m², trần 2,8 m | khoảng 34 m³ | khoảng 170 m³/h (100 cfm) |
| Phòng ngủ 18 m², trần 3 m | 54 m³ | 270 m³/h (khoảng 160 cfm) |
| Phòng khách 30 m², trần 3,2 m | 96 m³ | 480 m³/h (khoảng 280 cfm) |
| Phòng khách thông bếp 45 m², trần 3 m | 135 m³ | 675 m³/h (khoảng 400 cfm) |
Nhìn bảng sẽ thấy vì sao một máy nhỏ đặt giữa phòng khách rộng gần như không tạo ra khác biệt: nó chỉ lọc được một phần nhỏ khối khí mỗi giờ, trong khi bụi từ ngoài vẫn lọt vào liên tục.
Lọc 5 lần mỗi giờ thì không khí sạch tới mức nào?
Một lần "lọc trọn" không có nghĩa mọi hạt bụi đã đi qua máy. Khí sạch trả ra trộn lẫn với khí bẩn, nên nồng độ giảm dần theo hàm mũ. Với phòng kín, không có nguồn bụi mới, phần bụi còn lại sau một khoảng thời gian xấp xỉ:
| Số lần lọc trọn đã qua | Phần bụi còn lại (khoảng) |
|---|---|
| 1 | 37% |
| 2 | 14% |
| 3 | 5% |
| 5 | dưới 1% |
Máy đạt 5 lần mỗi giờ sẽ đưa một đợt bụi xuống khoảng 5% sau chừng 36 phút. Máy chỉ đạt 1 lần mỗi giờ cần ba tiếng cho cùng kết quả, mà trong ba tiếng ấy cửa đã mở ra đóng vào nhiều lần.
Trong thực tế phòng không bao giờ kín hẳn. Khí ngoài trời lọt qua khe cửa mang bụi vào, nấu nướng, lau dọn, thú cưng đều tạo hạt mới. Nồng độ trong phòng sẽ dừng ở mức cân bằng giữa lượng bụi đi vào và lượng máy lấy ra. CADR càng lớn so với thể tích phòng thì mức cân bằng ấy càng thấp.
Vì sao máy ghi CADR đủ lớn mà dùng vẫn không thấy khác?
Con số đo ở tốc độ cao nhất
CADR công bố là ở mức quạt mạnh nhất. Ban đêm, nhiều người để máy ở chế độ ngủ cho êm, khi đó lưu lượng có thể chỉ còn một phần ba hoặc ít hơn. Nếu phòng ngủ cần 170 m³/h mà máy chỉ đạt con số ấy ở mức ồn nhất, thì ở chế độ ngủ máy đang chạy dưới nhu cầu. Mẹo hay: chọn máy có CADR lớn hơn nhu cầu để chạy tốc độ vừa mà vẫn đủ.
Bộ lọc đã bẩn
Bộ lọc HEPA giữ bụi càng nhiều thì gió đi qua càng khó, lưu lượng tụt dần. Bộ lọc bám đầy có thể giữ hạt rất tốt nhưng gió qua ít, nên CADR thật thấp hẳn so với lúc mới. Thay hoặc vệ sinh lớp lọc thô theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Đặt máy sai chỗ
Máy đặt sát góc tường, sau sofa hay dưới gầm bàn sẽ hút lại chính khí sạch nó vừa thổi ra. Nên đặt cách tường vài chục centimet, chỗ khí lưu thông được, gần nơi người ngồi hoặc nằm nhiều nhất.
Cửa mở, phòng thông
Phòng mở cửa ra hành lang hay thông cầu thang thì "thể tích phòng" thực ra là cả khối khí thông nhau. Máy đang cố lọc không khí cho cả tầng.
Máy lọc không khí làm được gì và không làm được gì?
Máy lọc có bộ lọc hạt tốt (HEPA) giảm rõ bụi mịn, phấn hoa, lông thú, khói. Theo định nghĩa thường gặp ở Mỹ, bộ lọc HEPA giữ được ít nhất 99,97% hạt cỡ 0,3 micromet; tiêu chuẩn châu Âu chia HEPA thành nhiều cấp, cấp H13 giữ ít nhất 99,95% ở cỡ hạt khó lọc nhất.
Những thứ máy lọc hạt không xử lý được:
- CO2. Khí CO2 do người thở ra đi xuyên qua mọi bộ lọc. Phòng ngủ ngột ngạt vì CO2 cần thông gió (đưa khí ngoài vào), không cần máy lọc.
- Độ ẩm. Máy lọc không hút ẩm. Mùa nồm cần máy hút ẩm riêng.
- Khí và mùi. Một lớp than hoạt tính mỏng có thể giảm mùi nhẹ, nhưng muốn lọc khí đáng kể cần lượng than lớn. Với mùi bếp, hút tại nguồn bằng máy hút mùi hiệu quả hơn.
- Bụi đã rơi xuống sàn, đệm, rèm. Hạt to rơi rất nhanh, máy không hút được. Lau dọn vẫn là bước không thay được.
Một lưu ý an toàn: các thiết bị cố ý tạo ozone để "khử mùi" không phù hợp cho phòng có người. Ozone gây kích ứng đường thở. Nhiều cơ quan môi trường khuyên không dùng loại máy này trong nhà ở.
Cách tự ước nhu cầu cho nhà mình
- Đo dài, rộng, cao phòng, tính thể tích. Nếu phòng thông sang nơi khác không cửa, cộng cả phần đó.
- Nhân thể tích với 5: đó là CADR mục tiêu (m³/h). Nếu sống gần đường lớn, có người dị ứng hoặc hay mở cửa, lấy hệ số cao hơn một chút.
- So với CADR công bố cho khói (nếu có), vì đó là cỡ hạt khó nhất. Nhớ rằng đó là con số ở tốc độ mạnh nhất.
- Phòng quá lớn: hai máy vừa đặt hai đầu thường lọc đều hơn một máy lớn ở một góc.
Muốn biết máy có thật sự giúp, có thể dùng một máy đo bụi mịn PM2.5 cầm tay đặt cách máy lọc vài mét, ghi số trước khi bật và sau 30 phút, cửa đóng. Các máy đo rẻ không chính xác tuyệt đối, nhưng đủ để thấy xu hướng tăng hay giảm.
Góc nhìn hôm nay: lọc, thông gió và giữ sạch nguồn
Các hướng dẫn về không khí trong nhà thường xếp thứ tự ưu tiên: bớt nguồn ô nhiễm trước (không hút thuốc trong nhà, hút mùi bếp ra ngoài, lau ẩm thay vì quét khô), thông gió đủ, rồi mới tới lọc. Máy lọc là lớp thứ ba, hữu ích nhất vào những ngày bụi mịn ngoài trời cao, khi mở cửa thông gió lại đưa bụi vào nhà.
Những ngày đó, đóng cửa và chạy máy lọc đủ công suất là hợp lý; khi chất lượng không khí ngoài trời tốt lên, mở cửa cho khí tươi vào để xả CO2 và mùi. Hai việc bổ sung cho nhau chứ không thay thế nhau.
Câu hỏi thường gặp
CADR của máy lọc không khí là gì?
CADR là lượng không khí sạch máy trả ra mỗi giờ, bằng lưu lượng gió nhân hiệu suất lọc. Con số này thường ghi theo m³/h hoặc cfm, có thể tách riêng cho khói, bụi và phấn hoa. CADR càng lớn so với thể tích phòng thì phòng sạch càng nhanh.
Phòng 20 m² cần máy lọc CADR bao nhiêu?
Với trần khoảng 3 m, phòng 20 m² có thể tích chừng 60 m³. Để lọc trọn khoảng 5 lần mỗi giờ, cần CADR khoảng 300 m³/h, tức chừng 175 cfm. Nên chọn máy đạt con số đó ở tốc độ trung bình nếu muốn chạy êm.
1 cfm bằng bao nhiêu m³/h?
1 cfm (foot khối mỗi phút) xấp xỉ 1,7 m³/h. Muốn đổi CADR từ cfm sang m³/h, nhân với 1,7; ngược lại thì chia cho 1,7.
Máy lọc không khí có giảm CO2 không?
Không. CO2 là chất khí đi xuyên qua bộ lọc hạt. Muốn giảm CO2 trong phòng phải đưa khí ngoài trời vào bằng cách hé cửa, mở quạt hút hoặc hệ thống cấp gió tươi.
Có nên để máy lọc chạy cả ngày không?
Bụi mới lọt vào phòng liên tục, nên chạy liên tục ở tốc độ vừa thường giữ không khí sạch ổn định hơn bật tắt từng lúc. Khi đó điện năng và độ ồn ở tốc độ vừa là yếu tố cần xem, cùng với việc thay lọc đúng hạn.
