Hứng nước mưa từ mái nhà: mái bao nhiêu mét vuông cho bao nhiêu lít

Cứ 1 mm mưa rơi trên 1 m² mái thì có 1 lít nước. Một mái nhà 60 m² gặp trận mưa rào 20 mm hứng được về lý thuyết 1.200 lít, thực tế khoảng 900–1.000 lít sau khi trừ phần bắn ra ngoài, bốc hơi và phần nước đầu trận nên bỏ đi. Nước mưa hứng từ mái dùng tốt cho tưới cây, lau nhà, xả bồn cầu, nhưng không nên uống khi chưa xử lý.

Vì sao 1 mm mưa trên 1 m² lại ra đúng 1 lít?

Lượng mưa đo bằng milimét là độ dày lớp nước nếu nước mưa đọng lại trên mặt phẳng, không chảy đi, không thấm, không bốc hơi. Một lớp nước dày 1 mm phủ trên 1 m² có thể tích 1 m × 1 m × 0,001 m = 0,001 m³, tức đúng 1 lít.

Từ đó có công thức nhẩm rất gọn:

Lít nước hứng được ≈ diện tích mái (m²) × lượng mưa (mm) × hệ số hứng.

Hệ số hứng là phần nước thực sự chảy vào máng, thường lấy khoảng 0,8–0,9 với mái tôn, mái ngói, mái bê tông nhẵn. Mái bê tông thô, có rêu, hay có lớp sỏi thì thấp hơn, vì nước bị giữ lại và bốc hơi.

Diện tích mái tính thế nào cho đúng?

Đây là chỗ nhiều người tính thừa. Mưa rơi gần như thẳng đứng, nên lượng nước mái hứng được phụ thuộc vào diện tích hình chiếu của mái trên mặt đất, không phải diện tích mặt dốc của mái. Một mái ngói dốc 30° có mặt nghiêng rộng hơn phần đất nó che khoảng 15%, nhưng không hứng thêm được giọt mưa nào nhờ độ dốc đó.

Cách đo dễ nhất: đo chiều dài và chiều rộng phần đất mà mái che phủ, tính cả phần mái đua ra ngoài tường. Nhà phố 5 × 15 m có mái đua 0,5 m ở mặt tiền thì diện tích hứng khoảng 5 × 15,5 ≈ 78 m². Chỉ tính những mặt mái có máng dẫn về chỗ chứa; mặt mái đổ ra sân hàng xóm hay ra đường thì không tính.

Một năm mái nhà hứng được bao nhiêu nước?

Lượng mưa trung bình năm ở nước ta khác nhau nhiều theo vùng. Các số dưới đây là mức trung bình nhiều năm, làm tròn, chỉ để hình dung:

Nghe thì nhiều, nhưng nước đến không đều. Gần như toàn bộ rơi vào mùa mưa, có những trận một buổi chiều đổ vài chục milimét, rồi mùa khô cả tháng không có giọt nào. Vì vậy câu hỏi thực tế không phải "một năm hứng được bao nhiêu" mà là "bể bao nhiêu thì vừa".

Chọn bể hay bồn chứa nước mưa bao nhiêu lít?

Có hai cách nghĩ, tuỳ mục đích:

• Dùng hằng ngày trong mùa mưa (tưới cây, lau nhà, xả bồn cầu): bể chỉ cần đủ chứa nước của một trận mưa vừa, rồi dùng dần trong mấy ngày tới trận sau. Mái 60 m², trận 15–20 mm, hệ số 0,8 cho khoảng 700–1.000 lít. Một bồn hoặc vài chiếc lu cộng lại 500–1.000 lít là vừa.
• Kéo dài sang đầu mùa khô: cần bể lớn hơn nhiều, vài khối trở lên, và phải tính lượng dùng mỗi ngày. Dùng 50 lít mỗi ngày để tưới thì bể 3 khối kéo dài được khoảng hai tháng.

Bể quá to so với mái thì ít khi đầy; bể quá nhỏ thì trận nào cũng tràn. Mỗi nhà nên quan sát một mùa: đếm số lần bể đầy rồi tràn và số ngày bể cạn, sau đó mới quyết có thêm bồn hay không.

Đừng quên sức nặng: lu 500 lít đầy nặng khoảng nửa tấn. Đặt bồn, lu trên nền chắc, phẳng; đặt trên ban công, sân thượng thì phải xem kết cấu có chịu được không.

Vì sao nên bỏ nước đầu trận mưa?

Giữa hai trận mưa, mái nhà tích bụi, lá mục, phân chim, xác côn trùng. Lượng nước đầu tiên chảy qua mái cuốn theo phần lớn những thứ đó. Nhiều hướng dẫn về thu nước mưa gợi ý bỏ khoảng 1–2 mm đầu, tức 1–2 lít cho mỗi mét vuông mái. Mái 60 m² nghĩa là bỏ khoảng 60–120 lít đầu mỗi trận, nhất là sau thời gian dài không mưa.

Cách làm đơn giản nhất là xoay ống máng ra ngoài lúc mới mưa, chờ nước trong rồi xoay vào bể. Cách đỡ tốn công hơn là lắp một đoạn ống đứng có nắp xả ở đáy trước bể chứa: nước đầu trận đổ đầy đoạn ống này trước, nước sau mới tràn sang bể. Mưa xong mở nắp xả cho đoạn ống cạn để sẵn sàng cho trận sau. Thể tích đoạn ống nên bằng lượng nước muốn bỏ, tính như trên.

Lưới chắn rác ở miệng máng và miệng bể giữ lá cây lại bên ngoài. Máng xối nên dọn vài lần mỗi mùa mưa.

Nước mưa dùng được vào việc gì, và vì sao chưa nên uống?

Mưa vừa rơi khỏi mây tương đối sạch, nhưng khi chảy qua mái, máng, ống và nằm trong bể, nó nhận thêm vi sinh từ phân chim, bụi, rêu, và có thể cả chất từ vật liệu mái. Nước mưa ở đô thị còn có thể mang bụi mịn và chất ô nhiễm trong không khí. Vì thế:

• Dùng thoải mái để tưới cây, lau nhà, rửa xe, rửa sân, xả bồn cầu.
• Không uống, không nấu ăn khi chưa lọc và khử trùng đúng cách. Ở những nơi từ lâu đã dùng nước mưa để ăn uống, như nhiều vùng ở Nam Bộ với lu, khạp, bể chứa, người dân vẫn đun sôi và giữ bể rất sạch.
• Không hứng từ mái tấm lợp cũ có thể chứa amiăng, hay mái mới sơn chưa khô, để dùng vào sinh hoạt.

Giữ bể nước mưa sạch và không thành chỗ muỗi đẻ thế nào?

Nước đọng lặng là nơi muỗi đẻ trứng, trong đó có loài muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết. Bể chứa nước mưa phải có nắp đậy kín; ống tràn và ống thông hơi bịt lưới mịn. Lu, khạp đậy nắp hoặc trùm vải màn. Chậu, xô hứng tạm sau trận mưa nên dùng hết hoặc đổ đi trong vài ngày.

Bể đặt chỗ râm mát giúp nước ít đóng rêu. Mỗi năm, thường vào cuối mùa khô khi bể cạn, nên cọ rửa đáy và thành bể để bỏ lớp cặn lắng.

Góc nhìn hôm nay: đo một trận mưa ở nhà

Muốn biết công thức có đúng với nhà mình không, có thể làm một phép đo nhỏ. Đặt một cái cốc hoặc lon thành thẳng giữa sân, xa mái và cây. Sau trận mưa, đo độ sâu nước trong cốc bằng thước kẻ: 2 cm là 20 mm mưa. Cùng lúc, đếm số xô 10 lít nước chảy từ máng vào bể. Nhân diện tích mái với số milimét rồi so với số lít đếm được, nhà mình sẽ có hệ số hứng thật, dùng cho mọi tính toán về sau.