Bình nóng lạnh 15, 20, 30 lít: chọn bao nhiêu lít theo số người tắm

Bình nóng lạnh 15 lít thường đủ cho một người tắm vòi sen mùa lạnh, 20 lít cho một đến hai người, 30 lít cho khoảng hai đến ba người tắm liền nhau. Lý do bình nhỏ vẫn dùng được: nước trong bình nóng tới khoảng 60–75 °C, khi ra vòi được pha với nước lạnh nên một lít nước nóng thành hơn hai lít nước tắm. Nhà đông người tắm cùng một khung giờ mới là lúc phải tính kỹ, vì đun lại đầy bình mất cỡ nửa tiếng đến gần một tiếng.

Vì sao bình 30 lít lại tắm được hơn 30 lít nước?

Không ai tắm bằng nước 70 °C. Nước tắm dễ chịu nằm quanh 38–40 °C. Vòi trộn lấy một phần nước nóng từ bình, một phần nước lạnh từ ống, và tỷ lệ giữa hai phần phụ thuộc vào nước lạnh lạnh tới đâu.

Phép tính cân bằng nhiệt rất gọn: phần nước nóng cần lấy bằng (nhiệt độ nước tắm − nhiệt độ nước lạnh) chia cho (nhiệt độ nước nóng − nhiệt độ nước lạnh). Lấy nước nóng 70 °C, nước tắm 40 °C:

• Mùa đông miền Bắc, nước lạnh trong ống có khi xuống khoảng 15 °C: phần nóng = 25 ÷ 55 ≈ 0,45. Một lít nước nóng cho khoảng 2,2 lít nước tắm.
• Miền Nam, nước lạnh khoảng 27–29 °C: phần nóng chỉ còn khoảng 0,27–0,3. Một lít nước nóng cho hơn ba lít nước tắm, và nhiều ngày gần như không cần nước nóng.

Thêm một điều chỉnh nữa. Khi xả nước nóng ra, nước lạnh chảy vào đáy bình để bù chỗ. Phần nước nóng nằm ở trên được đẩy ra trước, nhưng hai lớp vẫn hoà vào nhau một ít, nên tới lúc dùng được khoảng 70–80% bình thì nước ra bắt đầu nguội rõ. Vì thế khi tính nên lấy khoảng 70% dung tích ghi trên bình làm phần nước nóng dùng được.

Mỗi cỡ bình 15, 20, 30 lít cho ra bao nhiêu nước tắm?

Bảng dưới tính cho mùa đông miền Bắc (nước lạnh 15 °C, nước trong bình 70 °C, nước tắm 40 °C, dùng được 70% bình). Đây là trường hợp khó nhất; ở miền Nam con số rộng rãi hơn nhiều.

Nhìn số phút có vẻ ít, nhưng thực tế người ta không xả vòi liên tục: tắt nước khi xoa xà phòng, gội đầu thì hứng chậu. Một người tắm tiết kiệm mùa đông thường cần khoảng 25–40 lít nước ấm. Nếu đặt nhiệt độ bình cao hơn, chẳng hạn 75 °C, mỗi lít nóng pha được thêm một chút, nhưng lợi không nhiều mà tốn điện giữ nhiệt hơn.

Một chi tiết hay bị hiểu nhầm: bình vẫn đun trong lúc đang tắm. Thanh nhiệt 2.500 W mỗi phút chỉ đủ nâng hơn nửa lít nước từ 15 °C lên 70 °C. So với 8 lít chảy ra mỗi phút, phần bù này nhỏ, nên không thể trông vào nó để tắm lâu hơn.

Đun lại đầy bình mất bao lâu?

Muốn nâng 1 lít nước lên 1 °C cần khoảng 4,19 kJ. Từ đó tính được thời gian đun lý thuyết với thanh nhiệt 2.500 W, nước vào 15 °C, đun tới 70 °C:

Thực tế lâu hơn vài phút vì có hao nhiệt. Mùa hè nước vào ấm hơn nên nhanh hơn rõ rệt. Bình có công suất khác thì chia lại theo tỷ lệ: bình 2.000 W chậm hơn bình 2.500 W khoảng một phần tư.

Nhà đông người tắm liền nhau thì chọn thế nào?

Bài toán không chỉ là tổng số người mà là bao nhiêu người tắm trong cùng một khung giờ. Nhà năm người nhưng người tắm chiều, người tắm tối, cách nhau một tiếng, thì một bình 30 lít đã đun đầy lại giữa các lượt. Nhà bốn người mà ai cũng tắm trong khoảng 7–8 giờ tối thì bình 30 lít sẽ hụt cho người cuối.

Gợi ý chung để chọn:

• Một người, hoặc nhà tắm phụ ít dùng: 15 lít.
• Một đến hai người tắm liền nhau: 20 lít.
• Hai đến ba người tắm liền nhau: 30 lít.
• Bốn người trở lên tắm cùng khung giờ, hoặc có bồn tắm: 40–50 lít, hoặc mỗi phòng tắm một bình riêng.

Có bồn tắm thì tính khác hẳn: một bồn ngâm vài chục lít nước ấm có thể dùng hết bình 30 lít chỉ trong một lần. Bình không có bồn chứa, loại làm nóng trực tiếp khi nước chảy qua, thì không bị giới hạn bởi dung tích mà bởi công suất: nước chảy càng nhanh càng kém nóng, mùa đông miền Bắc phải mở vòi nhỏ.

Bình nóng lạnh đầy nước nặng bao nhiêu, treo ở đâu cho chắc?

Bình 30 lít đầy nước nặng khoảng 30 kg tiền nước cộng phần vỏ, lớp bảo ôn, ruột bình, tổng chừng 40–50 kg. Bình 50 lít có thể tới khoảng 70 kg. Sức nặng này treo trên hai móc tường, nên:

• Treo vào tường gạch đặc hoặc bê tông bằng bu lông nở đúng cỡ; tránh vách thạch cao, tường gạch lỗ mỏng.
• Đặt cao hơn đầu người nhưng vẫn với tới van, công tắc để bảo dưỡng.
• Có van an toàn xả áp; nước nhỏ giọt ở van này khi đun là bình thường, đừng bịt lại.
• Nguồn điện riêng, có tiếp địa và thiết bị chống dòng rò; thợ điện có tay nghề lắp đặt. Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen ngắt bình trước khi tắm cho yên tâm.

Đặt nhiệt độ bao nhiêu và nước nóng có nguy hiểm cho trẻ không?

Nhiều hướng dẫn về nước sinh hoạt khuyên giữ nước trong bình chứa khoảng 60 °C để hạn chế vi khuẩn Legionella sinh sôi trong nước ấm đọng lâu. Nhưng nước 60 °C đủ làm bỏng da rất nhanh, nhất là da trẻ nhỏ. Cách cân bằng: bình giữ nóng, còn nước ra vòi luôn được pha. Với trẻ nhỏ, người lớn pha nước trong chậu trước, thử bằng khuỷu tay hoặc mặt trong cổ tay, không để trẻ tự vặn vòi nóng. Vòi trộn có chốt giới hạn nhiệt là món đáng lắp cho nhà có trẻ hoặc người cao tuổi.

Góc nhìn hôm nay: đo thử trước khi đổi bình

Trước khi kết luận bình nhà mình "nhỏ quá", có thể đo một tối: đun đầy, ghi giờ bắt đầu tắm của từng người, ghi người nào bắt đầu thấy nước nguội. Nếu người thứ ba luôn bị lạnh, có hai cách: dời một lượt tắm sau 30–40 phút, hoặc đổi bình lớn hơn. Thêm đầu sen lưu lượng thấp cũng kéo dài thời gian nước ấm mà không phải đổi bình. Thời gian và lưu lượng vòi đều đo được bằng một cái xô và đồng hồ điện thoại.