Nhà bốn người ở phố thường hợp với bồn nước khoảng 1.000–1.500 lít: đủ cho một ngày dùng bình thường cộng thêm một ngày dự phòng khi cúp nước. Cách tính gọn là lấy số người nhân lượng nước mỗi người dùng trong ngày, rồi nhân số ngày muốn trữ. Chọn xong dung tích còn phải nghĩ tới sức nặng: bồn 1.000 lít đầy nước nặng cỡ một tấn, nên chỗ đặt trên mái quan trọng không kém con số lít.
Mỗi người trong nhà dùng bao nhiêu lít nước một ngày?
Đây là con số gốc của mọi phép tính. Liên Hợp Quốc và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thường nhắc mốc khoảng 50–100 lít mỗi người mỗi ngày để đáp ứng nhu cầu cơ bản: uống, nấu, tắm rửa, vệ sinh. Đó là mức tối thiểu cho sức khoẻ, không phải mức một gia đình thành phố có máy giặt, bình nóng lạnh và vòi sen thật sự dùng.
Trong nhà phố ở Việt Nam, mức dùng thực tế hay rơi vào khoảng 100–150 lít mỗi người mỗi ngày. Nhà có bồn cầu đời cũ xả mạnh, có người tắm lâu, hay tưới cây rửa sân thường xuyên thì vượt lên trên. Nhà dùng bồn cầu xả kép, đầu sen tiết kiệm và giặt đủ tải thì thấp hơn.
Cách chắc nhất là đọc chính đồng hồ nước của nhà mình. Lấy số khối của một tháng, nhân 1.000 để ra lít, chia cho 30 ngày rồi chia số người. Ví dụ hoá đơn ghi 16 khối cho nhà bốn người: 16.000 lít chia 30 ngày ra khoảng 533 lít mỗi ngày, tức chừng 133 lít mỗi người. Con số này phản ánh thói quen thật của nhà mình, đáng tin hơn mọi bảng tham khảo.
Tính dung tích bồn theo số người và số ngày dự phòng thế nào?
Công thức nhẩm chỉ có ba thừa số:
Dung tích bồn (lít) ≈ số người × lít mỗi người mỗi ngày × số ngày muốn trữ.
Số ngày trữ tuỳ nơi ở. Khu có nước máy ổn định, ít khi cúp, chỉ cần bồn đủ cho khoảng một ngày để bù lúc giờ cao điểm nước yếu. Khu hay cúp theo lịch, nước lên chậm vào buổi chiều, hoặc tầng cao áp yếu thì nên tính 1,5–2 ngày. Nhà dùng nước giếng có máy bơm thì bồn chủ yếu để điều hoà áp và để máy bơm không phải chạy liên tục, không cần trữ quá nhiều ngày.
| Số người | Dùng mỗi ngày (khoảng 130 lít/người) | Trữ 1 ngày | Trữ 1,5–2 ngày |
|---|---|---|---|
| 2 người | khoảng 260 lít | bồn 300–500 lít | bồn 500 lít |
| 3–4 người | khoảng 400–520 lít | bồn 500–700 lít | bồn 1.000 lít |
| 5–6 người | khoảng 650–780 lít | bồn 1.000 lít | bồn 1.500 lít |
| 7–8 người | khoảng 900–1.050 lít | bồn 1.000–1.500 lít | bồn 2.000 lít hoặc hai bồn |
Bảng làm tròn lên cỡ bồn hay bán sẵn trên thị trường: 300, 500, 700, 1.000, 1.500, 2.000 lít. Có một điều nên nhớ: bồn không bao giờ dùng được trọn 100% thể tích ghi. Ống ra đặt cao hơn đáy vài phân để tránh hút cặn, phao cơ ngắt trước khi nước chạm nắp. Phần dùng được thật thường hụt đi vài phần trăm so với số in trên thân bồn.
Bồn quá to có sao không, hay càng to càng chắc?
Bồn to hơn nhu cầu nhiều lần không phải lúc nào cũng tốt. Nước nằm lâu trong bồn, nhất là bồn đặt ngoài nắng, ấm lên và lượng clo dư từ nhà máy nước giảm dần. Nước ấm, ít clo, lại nằm yên nhiều ngày là điều kiện để rêu và màng vi sinh bám vào thành bồn. Một bồn được "thay nước" trọn vẹn mỗi ngày hoặc mỗi hai ngày sẽ sạch hơn một bồn chỉ vơi một phần năm rồi lại được bơm đầy.
Vì thế nhiều thợ khuyên: chọn bồn đủ cho khoảng 1–2 ngày dùng là vừa. Nếu cần trữ nhiều hơn cho những đợt cúp dài, nên dùng bể ngầm hoặc thêm một bồn thứ hai có van khoá riêng, chỉ mở khi cần, hơn là một bồn khổng lồ trên mái.
Bồn nước đầy nặng bao nhiêu và đặt trên mái có an toàn không?
Nước ở nhiệt độ phòng nặng khoảng 1 kg mỗi lít. Bồn 500 lít đầy là khoảng nửa tấn, bồn 1.000 lít khoảng một tấn, bồn 2.000 lít khoảng hai tấn, chưa tính vỏ bồn và chân đỡ. Vỏ bồn inox hay nhựa cỡ 1.000 lít chỉ nặng vài chục ki-lô-gam, nên gần như toàn bộ sức nặng đến từ nước.
Một tấn dồn xuống bốn chân hoặc một khung đỡ có diện tích nhỏ là tải tập trung rất lớn. Vài nguyên tắc người lo việc nhà nên biết, còn chi tiết kết cấu thì để kỹ sư hoặc thợ có kinh nghiệm quyết:
- Đặt chân bồn lên cột, dầm hoặc tường chịu lực, không đặt giữa nhịp sàn mái mỏng, càng không đặt trên mái tôn hay mái ngói.
- Chân đỡ bằng thép phải chống gỉ và được kiểm tra định kỳ; chân gỉ mục là nguyên nhân phổ biến khi bồn bị nghiêng.
- Nhà cũ, nhà cơi nới thêm tầng mà muốn thay bồn to hơn thì nên hỏi người có chuyên môn trước, vì sàn có thể không được tính cho tải đó từ đầu.
- Vùng gió mạnh nên neo bồn vào khung; bồn rỗng nhẹ, gió bão có thể làm xê dịch.
Bồn đứng hay bồn ngang, đặt cao bao nhiêu thì nước đủ mạnh?
Cùng 1.000 lít, bồn đứng chiếm ít diện tích sàn nhưng cao, trọng tâm cao; bồn ngang thấp, vững trước gió nhưng chiếm chỗ rộng hơn. Nhà phố mái nhỏ hay chọn bồn đứng; nhà mái rộng, gió nhiều hay chọn bồn ngang.
Áp lực nước từ bồn mái đến hoàn toàn nhờ độ cao. Quy đổi để nhẩm: mỗi mét chênh cao giữa mặt nước trong bồn và đầu vòi tạo ra khoảng 0,1 bar. Bồn đặt cao hơn vòi sen tầng trên cùng khoảng 1,5 m thì vòi sen chỉ có chừng 0,15 bar, nước chảy yếu, bình nóng lạnh loại cần áp tối thiểu có thể không hoạt động tốt. Trường hợp này người ta nâng chân bồn cao thêm, hoặc lắp bơm tăng áp cho tầng trên cùng. Các tầng dưới có cột nước cao hơn nên tự nhiên mạnh hơn.
Vệ sinh bồn nước bao lâu một lần và nhìn đâu để biết cần làm?
Thói quen phổ biến là súc rửa bồn khoảng 6 tháng đến một năm một lần, sớm hơn nếu nước đầu nguồn đục hay dùng nước giếng. Dấu hiệu cần làm sớm: nước xả đầu có màu vàng nhạt hay vẩn cặn, có mùi lạ, đáy bồn thấy lớp bùn mỏng khi soi đèn qua nắp.
Khi súc rửa, khoá van cấp, xả gần cạn qua van xả đáy (nếu có) để nước cặn không chạy vào đường ống trong nhà, chà thành bồn bằng bàn chải mềm, xả lại bằng nước sạch. Nắp bồn phải đậy kín và có lưới chắn ở ống thông hơi để chuột, muỗi, lá cây không lọt vào. Người leo lên mái làm việc này cần chỗ đứng chắc, có tay vịn; không trèo một mình khi mái trơn sau mưa.
Góc nhìn hôm nay: tính lại bồn nước khi nhà thay đổi
Bồn nước thường được chọn một lần khi xây nhà rồi để yên vài chục năm, trong khi số người và thói quen trong nhà thì thay đổi. Con lớn đi học xa, ông bà về ở chung, thêm máy giặt cửa trước hay đổi sang bồn cầu xả kép đều làm nhu cầu đổi theo.
Một việc nhỏ đáng làm mỗi năm: lấy hoá đơn nước ba tháng gần nhất, chia ra lít mỗi người mỗi ngày như phần đầu bài, rồi so với dung tích bồn. Nếu bồn chưa đủ một ngày dùng và nhà hay thấy vòi tầng trên yếu vào buổi tối, đó là lúc tính tới bồn lớn hơn hoặc bồn thứ hai. Nếu bồn đủ cho ba bốn ngày mà nhà ít người, có thể khoá bớt phao để mực nước thấp hơn, nước được thay nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà 4 người nên dùng bồn nước bao nhiêu lít?
Nhà bốn người dùng khoảng 400–600 lít mỗi ngày, nên bồn 700–1.000 lít là phổ biến. Nếu khu ở hay cúp nước, chọn 1.000–1.500 lít để có thêm khoảng một ngày dự phòng.
Bồn nước 1.000 lít nặng bao nhiêu khi đầy?
Khoảng một tấn tiền nước, cộng vài chục ki-lô-gam vỏ bồn và chân đỡ. Chân bồn nên đặt lên cột, dầm hoặc tường chịu lực chứ không đặt giữa sàn mái mỏng.
Bồn nước đặt cao bao nhiêu thì vòi sen chảy mạnh?
Mỗi mét chênh cao tạo khoảng 0,1 bar. Bồn chỉ cao hơn vòi sen tầng trên cùng một hai mét thì nước khá yếu; khi đó nâng chân bồn hoặc lắp bơm tăng áp cho tầng đó.
Bồn nước to quá có ảnh hưởng gì không?
Nước nằm lâu trong bồn sẽ ấm lên, clo dư giảm, dễ đóng rêu và cặn. Bồn đủ cho khoảng 1–2 ngày dùng giúp nước được thay mới thường xuyên hơn.
Bao lâu nên vệ sinh bồn nước một lần?
Thường khoảng 6 tháng đến một năm, sớm hơn nếu nước đục, có mùi hoặc dùng nước giếng. Khi súc rửa nên xả cặn qua van đáy để cặn không chạy vào đường ống trong nhà.
