Dạ dày chứa được bao nhiêu lít và vì sao no căng mới thấy no

Dạ dày người trưởng thành lúc rỗng chỉ chứa khoảng 50–75 ml, cỡ một chén nước mắm nhỏ. Sau một bữa ăn bình thường, nó giãn ra chứa chừng 1–1,5 lít, và khi ăn quá no có thể căng tới khoảng 2–4 lít. Cảm giác no không đến ngay khi dạ dày đầy, mà đến chậm hơn vài chục phút, nên người ăn nhanh thường ăn quá tay trước khi kịp thấy no.

Dạ dày rỗng và dạ dày đầy khác nhau bao nhiêu?

Dạ dày là một túi cơ hình chữ J nằm phía trên bên trái ổ bụng, dưới vòm hoành. Thành của nó có nhiều nếp gấp ở mặt trong. Khi rỗng, các nếp gấp xếp lại, dạ dày xẹp xuống. Khi thức ăn đổ vào, nếp gấp duỗi ra và lớp cơ giãn theo, như một chiếc túi gấp nếp được mở dần.

Con số tối đa khác nhau nhiều giữa người với người. Người quen ăn bữa lớn, hoặc những người thi ăn nhiều, có dạ dày giãn được nhiều hơn hẳn. Có nghiên cứu nhỏ cho thấy khả năng chứa thay đổi theo thói quen ăn: người ăn bữa lớn lâu ngày thì dạ dày "chịu" được nhiều hơn, người ăn ít đi một thời gian thì thấy no sớm hơn. Nhưng dạ dày không "teo" lại vì nhịn ăn, cũng không phình mãi vì một bữa tiệc.

Dạ dày giãn mà áp lực không tăng: cơ chế "giãn tiếp nhận"

Điều thú vị là khi ta nuốt, phần trên của dạ dày (gọi là đáy vị) chủ động thả lỏng trước để đón thức ăn. Nhờ phản xạ này, dạ dày chứa thêm được nhiều trăm ml mà áp lực bên trong gần như không tăng, nên ta không thấy tức. Chỉ khi vượt quá một ngưỡng, thành dạ dày bị kéo căng thật sự, tín hiệu "đầy" mới mạnh lên. Đây là lý do nửa đầu bữa ăn trôi rất nhẹ nhàng, còn vài miếng cuối lại làm bụng căng tức.

Vì sao no căng rồi mới thấy no?

Cảm giác no là kết quả của hai loại tín hiệu gửi về não, đến vào hai thời điểm khác nhau:

1. Tín hiệu căng giãn: các đầu dây thần kinh trong thành dạ dày báo về não qua dây thần kinh phế vị khi dạ dày bị kéo căng. Tín hiệu này đến tương đối nhanh, nhưng vì cơ chế giãn tiếp nhận, nó chỉ rõ khi dạ dày đã khá đầy.
2. Tín hiệu hormone: khi thức ăn xuống tới ruột non, các tế bào ở đó tiết ra những chất như CCK, GLP-1, PYY. Chúng theo máu về não, báo rằng "đã có chất dinh dưỡng". Đồng thời, hormone gây đói ghrelin (do dạ dày tiết lúc rỗng) giảm xuống. Quá trình này cần thời gian, vì thức ăn phải đi từ dạ dày xuống ruột.

Người ta hay nói "cần khoảng 20 phút để não nhận ra đã no". Con số này là ước lượng phổ biến, không chính xác cho mọi người và mọi bữa ăn, nhưng ý chính thì đúng: tín hiệu no đến trễ so với tốc độ ta gắp. Ăn trong mười phút thì đủ thời gian để đổ vào dạ dày lượng thức ăn của hai bữa trước khi hormone kịp "lên tiếng".

Thức ăn ở lại trong dạ dày bao lâu?

Dạ dày không phải nơi chứa lâu. Nó nhào trộn thức ăn với dịch vị thành một hỗn hợp sệt, rồi đẩy từng chút một qua môn vị xuống ruột non. Tốc độ tháo rỗng phụ thuộc thứ ta ăn:

Chất béo và đạm làm dạ dày tháo chậm, nên một bữa có thịt, cá, chút dầu mỡ giữ cảm giác no lâu hơn một bữa chỉ toàn tinh bột trắng. Chất xơ từ rau và chất lỏng sệt cũng làm dạ dày đầy lâu hơn. Nước lọc thì đi qua rất nhanh, nên uống nước trước bữa chỉ "chiếm chỗ" một lúc ngắn.

Ăn chậm thế nào để không ăn quá tay?

Biết rằng tín hiệu no đến trễ, cách đơn giản nhất là cho nó thời gian để kịp đến. Vài thói quen dễ làm:

• Đặt đũa xuống giữa các miếng. Nghe đơn giản nhưng giúp bữa ăn kéo dài tự nhiên mà không phải đếm.
• Nhai kỹ. Thức ăn nhai nhuyễn xuống dạ dày dễ tiêu hơn, và miệng bận nhai thì tay chậm gắp.
• Ăn canh, rau trước. Bữa cơm Việt có sẵn lợi thế: chén canh, đĩa rau luộc chứa nhiều nước và chất xơ, làm dạ dày giãn mà ít năng lượng.
• Xới vừa một chén, ăn xong chờ vài phút rồi mới quyết định xới thêm. Thường sau vài phút, cảm giác "còn đói" đã dịu đi.
• Ăn khi ngồi vào bàn, không vừa đi vừa ăn hay vừa xem màn hình. Mải nhìn chỗ khác thì dễ bỏ qua tín hiệu no.
• Dừng ở mức "no tám phần". Người Nhật có câu quen thuộc khuyên ăn đến tám phần no thì thôi. Ý đó dễ áp dụng: dừng khi thấy dễ chịu, chưa phải khi bụng căng.

Ăn quá no thì dạ dày ra sao?

Khi dạ dày căng quá mức, ta thấy tức bụng, ợ hơi, buồn ngủ, khó thở nhẹ vì dạ dày đẩy lên cơ hoành. Ở người có trào ngược dạ dày thực quản, một bữa quá no, nhất là ăn sát giờ ngủ rồi nằm ngay, dễ làm dịch vị trào lên gây nóng rát sau xương ức. Vài lời khuyên phổ biến cho trường hợp này:

• ăn bữa nhỏ hơn, chia thành nhiều bữa;
• ăn tối xong chờ khoảng 2–3 giờ mới nằm;
• bớt đồ nhiều dầu mỡ, đồ uống có ga vào buổi tối.

Đồ uống có ga cũng đáng nói riêng: khí CO2 thoát ra trong dạ dày chiếm thêm thể tích, làm bụng chướng nhanh dù lượng nước uống không nhiều.

Khi nào cảm giác đầy bụng là dấu hiệu nên đi khám?

Thỉnh thoảng đầy bụng sau một bữa tiệc là bình thường. Nên đi khám nếu: thường xuyên thấy no rất sớm dù ăn ít, đầy bụng kéo dài nhiều tuần, sụt cân không rõ lý do, nôn nhiều lần, đi ngoài phân đen, khó nuốt, hoặc đau bụng dữ dội. Những dấu hiệu này cần bác sĩ khám chứ không nên tự xử lý bằng thuốc tiêu hoá mua sẵn.

Dạ dày người so với động vật thì sao?

Để thấy dạ dày người "vừa phải" thế nào, có thể so với vài loài quen thuộc. Bò là động vật nhai lại, có dạ dày bốn ngăn; ngăn lớn nhất là dạ cỏ, ở bò trưởng thành chứa tới khoảng 100–150 lít, như một cái bồn lên men cỏ. Chó có dạ dày giãn được rất lớn so với cơ thể, vì tổ tiên của chúng ăn theo kiểu "có mồi thì ăn thật nhiều". Con người ăn tạp và ăn theo bữa đều đặn, nên dạ dày ở mức trung bình, giãn đủ cho một bữa no, không hơn.