Chai 500 ml, 1,5 lít, bình 19 lít: các cỡ chai nước uống ra đời thế nào

Nước uống đóng chai ở Việt Nam xoay quanh vài cỡ cố định: chai nhỏ 330–350 ml, chai 500 ml cho một người mang theo, chai 1,5 lít cho cả nhà, can 5–6 lít để nấu ăn, và bình 19–20 lít úp lên cây nước. Mỗi cỡ ra đời để vừa một tình huống dùng: vừa một lần uống, vừa tay cầm và hộc xe, vừa bữa ăn, vừa sức một người bê. Riêng bình 19 lít có một chi tiết lạ: 19 lít chính là 5 gallon Mỹ đổi sang hệ mét.

Bình 19 lít từ đâu ra

Bình nước úp ngược trên cây nước nóng lạnh mà văn phòng nào cũng có là di sản của thói quen Bắc Mỹ. Ở đó, nước uống văn phòng được giao trong những bình lớn từ đầu thế kỷ 20, ban đầu bằng thuỷ tinh, sau này bằng nhựa. Cỡ bình thông dụng là 5 gallon theo đơn vị Mỹ. 1 gallon Mỹ bằng khoảng 3,785 lít, nên 5 gallon là khoảng 18,9 lít, làm tròn thành 19 lít.

Khi cây nước nóng lạnh phổ biến ra toàn thế giới, phần cổ bình và chân cắm của cây nước đã được thiết kế theo cỡ bình này. Các nước dùng hệ mét giữ nguyên dáng bình cho vừa máy, chỉ ghi lại dung tích bằng lít. Ở Việt Nam có cả bình ghi 19 lít lẫn 20 lít; chênh một lít là do khuôn bình từng nơi, cổ bình vẫn vừa cùng một kiểu cây nước.

Bình 19 lít đầy nặng bao nhiêu

Nước nặng khoảng 1 kg mỗi lít, nên riêng nước là khoảng 19 kg, cộng vỏ bình nhựa dày vài trăm gam tới khoảng 1 kg. Tổng cộng gần 20 kg, bằng một bao gạo lớn. Đây là lý do việc úp bình lên cây nước hay làm đau lưng. Cách nâng an toàn:

• Gập gối, giữ lưng thẳng, ôm bình sát người rồi đứng dậy bằng chân.
• Đặt bình lên mép bàn hoặc ghế trước, rồi mới nghiêng úp lên cây nước, thay vì nhấc thẳng từ sàn.
• Nếu cây nước có ngăn đặt bình phía dưới, chọn kiểu đó cho nhà có người cao tuổi.
• Có loại vòi bơm điện cắm lên miệng bình, không cần nhấc bình lên.

Chai 500 ml và chai 1,5 lít ra đời thế nào

Trước khi có chai nhựa nhẹ, nước đóng chai chủ yếu đựng trong thuỷ tinh: nặng, dễ vỡ, phải thu hồi vỏ. Chai nhựa PET, loại nhựa trong và dai dùng cho chai nước ngày nay, được kỹ sư người Mỹ Nathaniel Wyeth đăng ký bằng sáng chế năm 1973. Từ cuối thập niên 1970, rồi bùng nổ vào thập niên 1990, chai PET thay thế dần thuỷ tinh trong ngành nước uống.

Chai nhựa nhẹ đã làm thay đổi cách người ta uống nước: lần đầu tiên có thể bỏ một chai nước vào túi xách mà không sợ vỡ, không nặng tay. Cỡ 500 ml trở thành chuẩn mang theo vì vừa một bàn tay, vừa hộc để chai trên xe đạp, ba lô, cánh cửa ô tô, và là lượng mà nhiều người uống trong một buổi đi ra ngoài.

Cỡ 1,5 lít là cỡ "trên bàn ăn": đủ cho một gia đình nhỏ trong một bữa, vẫn rót được bằng một tay. Ở Việt Nam, chai 1,5 lít cũng là cỡ hay được mua theo lốc 6 chai để dùng trong tuần.

Bảng các cỡ chai, can, bình nước uống

Vì sao chai nhỏ dùng một lần, bình lớn dùng lại

Chai 500 ml và 1,5 lít có thành rất mỏng để nhẹ và tiết kiệm nhựa. Chúng được thiết kế cho một vòng đời: rót, bán, uống, rồi đưa đi tái chế. Rửa đi rửa lại nhiều lần, thành chai mỏng dễ nứt chân chim, miệng chai hẹp khó cọ sạch, nên các nhà sản xuất khuyến nghị không dùng lại lâu dài.

Bình 19–20 lít thì khác: vỏ dày, cứng, được thiết kế để thu hồi, súc rửa và chiết lại nhiều vòng tại nhà máy. Đó là lý do khi đổi bình, người giao nước thu vỏ cũ. Người dùng nên để ý vài điều nhỏ:

• Bình nhận về phải còn nắp niêm phong nguyên vẹn.
• Cất bình chưa dùng ở chỗ mát, tránh nắng chiếu thẳng; nắng làm nước ấm lên và rêu tảo dễ phát triển nếu bình có vết xước.
• Cây nước cũng cần vệ sinh định kỳ theo hướng dẫn của máy, vì bình sạch mà khoang chứa bẩn thì nước vẫn không sạch.

Một ngày cần bao nhiêu chai 500 ml

Câu này phụ thuộc người, thời tiết và mức vận động, và nước còn đến từ canh, rau, trái cây. Khuyến nghị tham khảo phổ biến cho người trưởng thành khoẻ mạnh tính theo tổng nước, gồm cả thức ăn, là khoảng 2 lít mỗi ngày với nữ và 2,5 lít với nam; phần nước uống trực tiếp thường ít hơn con số đó. Người có bệnh tim, thận hay đang được bác sĩ dặn hạn chế nước thì làm theo bác sĩ. Danh mục "Thể tích trong cơ thể người" có bài riêng về chuyện này.

Điều đáng mang về từ góc dung tích: dùng một chai cỡ cố định làm thước đo giúp biết mình đã uống bao nhiêu dễ hơn hẳn so với rót từng cốc. Một chai 500 ml rót đầy buổi sáng, một chai buổi chiều là đã biết chắc một lít.

Dự trữ nước uống cho cả nhà: tính theo bình

Khi cần tính lượng nước uống cho gia đình trong một chuyến đi hay một tuần, quy về bình giúp dễ hình dung:

• Bốn người, mỗi người uống trực tiếp khoảng 1,5 lít một ngày, là 6 lít một ngày.
• Một bình 19 lít đủ khoảng ba ngày cho nhu cầu uống đó, chưa tính nấu ăn.
• Nấu cơm, canh, pha sữa thêm vài lít mỗi ngày; can 5 lít là cỡ tiện cho phần này.

Những con số này chỉ để ước lượng; mùa nắng nóng, có người lao động ngoài trời hay trẻ nhỏ thì cần nhiều hơn.

Chai nước rỗng còn dùng vào việc gì

Chai PET rỗng là thước đo thể tích sẵn có: chai 1,5 lít đổ đầy nước giúp tính lưu lượng vòi (đếm số giây để đầy chai), chai 500 ml dùng làm cốc đong thô khi tưới cây. Đã dùng đựng nước thì không nên đổ hoá chất tẩy rửa vào chai nước uống, vì người khác có thể nhầm. Khi bỏ đi, vặn nắp, bóp dẹt theo chiều dọc để thùng rác tái chế chứa được nhiều hơn.