Bể cá 100 lít khi đã có nước, kính, sỏi nền và đá trang trí nặng khoảng 140–160 kg, chưa tính kệ. Toàn bộ sức nặng ấy dồn xuống một mặt đáy chỉ khoảng một phần tư mét vuông, nên chọn kệ chắc, đặt trên sàn bê tông, sát tường chịu lực là ba điều quan trọng nhất. Bể vài trăm lít trở lên, hoặc đặt trên sàn gỗ, gác lửng, ban công, thì nên hỏi người có chuyên môn về kết cấu trước.
Bể cá 100 lít thật ra chứa bao nhiêu lít nước?
"Bể 100 lít" thường là con số tính theo kích thước ngoài, ví dụ 60 × 40 × 45 cm cho ra 108 lít. Nhưng thực tế nước ít hơn khá nhiều:
- Kính dày 8 mm làm lòng bể nhỏ hơn kích thước ngoài mỗi chiều chừng một phân rưỡi.
- Không ai đổ nước tới sát miệng; mặt nước thường thấp hơn miệng bể 3–5 cm để có chỗ cho nắp, đèn, và để cá không nhảy ra.
- Lớp sỏi nền dày 5 cm, đá, lũa trang trí chiếm chỗ của nước.
Cộng lại, một bể ghi 100 lít thường chỉ có khoảng 80–90 lít nước. Con số nước thật quan trọng khi tính liều thuốc xử lý nước hay số cá nuôi, nhưng khi tính sức nặng thì cách an toàn là cứ lấy dung tích ghi trên bể làm số ki-lô-gam nước, vì phần sỏi, đá thế chỗ nước còn nặng hơn nước.
Bể cá đầy nặng bao nhiêu: nước, kính, sỏi cộng lại thế nào?
Mỗi phần có cách tính riêng, đều nhẩm được:
- Nước: khoảng 1 kg mỗi lít. Nước mặn cho cá biển nặng hơn một chút, khoảng 1,02–1,03 kg mỗi lít.
- Kính: kính nặng khoảng 2,5 kg cho mỗi mét vuông dày 1 mm. Bể 60 × 40 × 45 cm có tổng diện tích năm mặt kính khoảng 1,14 m²; kính 8 mm nặng khoảng 1,14 × 8 × 2,5 ≈ 23 kg.
- Sỏi nền: sỏi, cát đổ đống nặng khoảng 1,5–1,7 kg mỗi lít. Lớp sỏi 5 cm trên đáy 60 × 40 cm là 12 lít, nặng khoảng 18–20 kg.
- Đá, lũa, máy lọc, đèn: thường thêm 5–15 kg.
| Cỡ bể (dài × rộng × cao) | Dung tích ghi | Tổng nặng khi đầy (khoảng) | Diện tích đáy | Tải trên mỗi m² đáy (khoảng) |
|---|---|---|---|---|
| 60 × 30 × 35 cm | 60 lít | 80–90 kg | 0,18 m² | 450–500 kg/m² |
| 60 × 40 × 45 cm | 100 lít | 140–160 kg | 0,24 m² | 600–650 kg/m² |
| 100 × 40 × 50 cm | 200 lít | 260–280 kg | 0,40 m² | 650–700 kg/m² |
| 120 × 50 × 50 cm | 300 lít | 380–420 kg | 0,60 m² | 650–700 kg/m² |
Kệ tủ thêm vài chục ki-lô-gam nữa. Bảng cho thấy một điều dễ bỏ qua: bể càng to thì tổng nặng càng lớn, nhưng tải trên mỗi mét vuông đáy không tăng nhiều, vì bể to thường thấp so với chiều dài. Cái thay đổi là tổng sức nặng dồn lên một ô sàn.
Sàn nhà có chịu được bể cá không?
Sàn nhà ở thường được thiết kế cho tải sử dụng phân bố đều cỡ 150 kg mỗi mét vuông (khoảng 1,5 kPa), tức là người, bàn ghế, giường tủ rải trên cả căn phòng. Một bể 100 lít dồn khoảng 600 kg trên mỗi mét vuông của riêng phần đáy, gấp nhiều lần mức trung bình đó, nhưng chỉ trên một diện tích nhỏ.
Sàn bê tông cốt thép có hệ số an toàn và tự phân bố tải sang xung quanh, nên bể cỡ vài chục đến khoảng trăm lít đặt trên sàn bê tông thường không phải lo. Cần cân nhắc kỹ khi:
- Bể từ khoảng 200–300 lít trở lên, hoặc nhiều bể đặt cạnh nhau.
- Sàn gỗ, sàn gác lửng khung thép, sàn nhà cũ đã cơi nới.
- Ban công, lô gia, vốn là phần đua ra ngoài, kết cấu khác sàn trong nhà.
Với những trường hợp này, hỏi kỹ sư hoặc người thiết kế nhà là cách đúng; đừng dựa vào cảm giác "sàn trông chắc".
Đặt bể cá ở đâu trong nhà cho an toàn?
Vị trí tốt cho bể lớn có mấy đặc điểm chung:
- Sát tường chịu lực hoặc gần cột, dầm, nơi sàn được đỡ chắc nhất; tránh giữa phòng, giữa nhịp sàn.
- Kệ đặt theo chiều dài dọc theo tường, để sức nặng phân ra trên đoạn sàn gần tường.
- Tránh nắng chiếu thẳng: nắng làm nước ấm lên và rêu mọc nhanh.
- Xa lối đi đông người, cánh cửa mở quay, để không ai va vào góc kính.
- Ổ điện đặt cao hơn mặt nước và dây điện để võng xuống thấp hơn ổ cắm trước khi đi lên, để nước chảy theo dây nhỏ xuống sàn chứ không chảy vào ổ.
Chọn kệ bể cá thế nào để không cong, không lệch?
Kệ là chỗ hay hỏng nhất, không phải sàn. Vài điều đáng nhớ:
- Kệ chuyên dụng cho bể cá, khung sắt hoặc gỗ đặc, chịu được tổng nặng trong bảng với phần dư. Bàn, tủ gia đình bình thường không được tính cho tải đó.
- Ván ép công nghiệp dễ phồng và mất sức chịu khi bị nước đổ vào nhiều lần; nếu dùng, nên phủ chống ẩm kỹ.
- Mặt kệ phải phẳng và cân. Dùng thước thuỷ đặt theo cả hai chiều. Bể kính bị kê lệch hay kê trên mặt gồ ghề sẽ chịu ứng suất không đều ở góc.
- Nhiều bể kính không viền nhựa được khuyên lót một tấm xốp mỏng dưới đáy để đỡ đều; bể có khung viền đáy thì làm theo hướng dẫn của nơi sản xuất.
- Kệ cao, nhà có trẻ nhỏ hay hay trèo: neo kệ vào tường và đậy nắp bể.
Thay nước, di chuyển bể: những phép tính nhỏ cần biết
Thay khoảng 20–30% nước mỗi tuần là thói quen phổ biến của người nuôi cá cảnh. Với bể 100 lít, đó là 20–30 lít, tức hai đến ba xô 10 lít. Biết số này giúp chuẩn bị đủ nước đã để lắng hoặc đã khử clo theo cách mình dùng.
Đừng bao giờ dịch chuyển bể khi còn nước, kể cả vài phân. Nước dồn sang một bên khi nghiêng làm sức nặng lệch hẳn về một góc, kính và mạch keo chịu lực mà chúng không được thiết kế để chịu. Muốn dời bể: chuyển cá ra thùng tạm, hút cạn nước, lấy bớt sỏi đá, rồi mới khiêng. Bể 100 lít đã cạn vẫn nặng khoảng 25–30 kg vì kính, nên cần hai người.
Góc nhìn hôm nay: tính sức nặng trước khi mua
Trước khi mang bể về, đo chỗ định đặt và nhẩm theo ba bước: lít ghi trên bể bằng ki-lô-gam nước; cộng thêm khoảng một nửa nữa cho kính, sỏi, đá, máy lọc; chia cho diện tích đáy để thấy tải dồn xuống. Có con số trong tay, việc quyết đặt ở phòng khách tầng trệt hay gác lửng trở nên rõ ràng.
Một phép nhẩm nữa nên làm trước khi đặt bể trong phòng có sàn gỗ hay thảm: nếu bể nứt, nước đi đâu. 100 lít nước trải mỏng 1 mm phủ được 100 m² sàn, tức nhiều hơn cả một căn hộ nhỏ. Ngay cả trải dày 5 mm, 100 lít vẫn loang ra khoảng 20 m². Vì vậy đặt bể ở phòng sàn gạch, xa ổ điện sát sàn, và có sẵn một cây gạt nước với vài chiếc xô là chuẩn bị đơn giản mà đáng giá.
Câu hỏi thường gặp
Bể cá 100 lít nặng bao nhiêu kg?
Khi đầy, kể cả kính, sỏi và đá trang trí, khoảng 140–160 kg, chưa tính kệ. Bể nước mặn nặng hơn một chút.
Bể cá 100 lít thật sự chứa bao nhiêu nước?
Thường khoảng 80–90 lít, vì kính chiếm chỗ, mặt nước thấp hơn miệng bể và sỏi đá thế chỗ nước. Con số dung tích ghi trên bể tính theo kích thước ngoài.
Đặt bể cá trên tầng có sao không?
Bể cỡ trăm lít trên sàn bê tông, đặt sát tường chịu lực, thường không đáng lo. Bể từ 200–300 lít trở lên, hoặc đặt trên sàn gỗ, gác lửng, ban công thì nên hỏi kỹ sư.
Có dùng tủ gỗ thường làm kệ bể cá được không?
Không nên với bể lớn, vì tủ gia đình không được tính cho tải hàng trăm ki-lô-gam và ván ép dễ phồng khi ướt. Dùng kệ chuyên dụng, kiểm tra mặt phẳng bằng thước thuỷ.
Có được di chuyển bể cá khi còn nước không?
Không. Nước dồn về một phía làm kính và mạch keo chịu lực lệch. Chuyển cá ra, hút cạn nước rồi mới dời bể.
