Lật một hộp nhựa hay lọ thuỷ tinh lên, phần đáy thường có mấy loại ký hiệu: dung tích in nổi (ví dụ 500 ml, 1.000 ml), mã nhựa là con số 1 tới 7 trong hình tam giác cho biết loại nhựa, biểu tượng công dụng (lò vi sóng, tủ đông, máy rửa bát, an toàn với thực phẩm), và vài con số kỹ thuật của nhà máy như số khuôn, vòng tròn chỉ tháng năm sản xuất. Hình tam giác mũi tên quanh con số không có nghĩa là hộp chắc chắn được tái chế; nó chỉ cho biết vật liệu.
Con số ml in nổi dưới đáy là dung tích gì
Hộp đựng thực phẩm, bình nước, cốc nhựa thường in dung tích ở đáy hoặc thành hộp. Có hai cách hiểu con số này, và nhà sản xuất không phải lúc nào cũng nói rõ:
- Dung tích đầy tới miệng: lượng nước chứa được khi rót sát mép. Đây là cách hay dùng cho hộp đựng thực phẩm.
- Dung tích sử dụng: lượng chứa được mà vẫn đậy nắp thoải mái, không tràn khi mang đi. Con số này nhỏ hơn.
Hai hộp cùng ghi 1.000 ml của hai nơi có thể chứa thực tế lệch nhau. Cách kiểm tra rất nhanh: đặt hộp lên cân bếp, bấm trừ bì, rót nước tới mức mình hay dùng; số gam xấp xỉ số ml. Ghi lại số đo được lên nắp bằng bút dạ, hoặc dán băng dính ghi chú, sau này soạn đồ ăn theo khẩu phần sẽ nhanh hơn.
Với chai thuỷ tinh đựng đồ uống bán ở châu Âu, đôi khi có ký hiệu giống chữ số 3 viết ngược bên cạnh dung tích. Đó là dấu của "chai đo lường" theo quy định châu Âu cũ: chai được làm đủ chuẩn để chính thân chai, rót tới một mức xác định, có thể dùng như dụng cụ đo dung tích.
Mã nhựa từ 1 tới 7 nghĩa là gì
Hình tam giác có con số ở giữa gọi là mã nhận diện nhựa. Hệ thống này được Hiệp hội ngành nhựa Hoa Kỳ đưa ra năm 1988 để giúp các cơ sở phân loại rác biết vật liệu. Cuối thập niên 2000, việc quản lý chuyển sang tổ chức tiêu chuẩn ASTM; bản sửa năm 2013 khuyến nghị dùng tam giác viền liền thay cho ba mũi tên, chính để tránh hiểu lầm rằng ký hiệu nghĩa là "tái chế được".
| Số | Tên viết tắt | Loại nhựa | Hay gặp ở | Ghi chú khi dùng |
|---|---|---|---|---|
| 1 | PET | Polyetylen terephtalat | Chai nước, chai dầu ăn, hộp đựng bánh trong suốt | Thiết kế cho đồ nguội, dùng một lần |
| 2 | HDPE | Polyetylen tỷ trọng cao | Can sữa, chai nước giặt, can đựng nước | Cứng, đục, chịu hoá chất tẩy rửa tốt |
| 3 | PVC | Polyvinyl clorua | Ống nước, một số màng bọc, vỉ đóng gói | Ít dùng cho hộp đựng thực phẩm hằng ngày |
| 4 | LDPE | Polyetylen tỷ trọng thấp | Túi nilon, màng bọc, nắp mềm | Mềm, dẻo |
| 5 | PP | Polypropylen | Hộp đựng thực phẩm, nắp chai, hộp dùng lò vi sóng | Chịu nhiệt tốt hơn các loại trên; hay gặp ở hộp ghi "dùng được lò vi sóng" |
| 6 | PS | Polystyren | Hộp xốp, cốc nhựa giòn, khay trứng | Không dùng hâm nóng trong lò vi sóng |
| 7 | Khác | Các loại còn lại hoặc nhựa nhiều lớp | Bình nước cứng trong suốt, đồ nhựa sinh học, vật liệu ghép | Một nhóm rất đa dạng; đọc thêm ký hiệu công dụng |
Bên dưới tam giác thường có thêm chữ viết tắt (PET, PP…) để người đọc khỏi phải nhớ số. Mã nhựa không nói gì về độ an toàn với từng cách dùng cụ thể; để biết có được cho vào lò vi sóng, tủ đông hay máy rửa bát hay không, phải đọc biểu tượng công dụng hoặc hướng dẫn kèm theo.
Biểu tượng lò vi sóng, tủ đông, máy rửa bát trông thế nào
Các biểu tượng này không hoàn toàn thống nhất giữa các nhà sản xuất, nhưng có vài dạng quen:
- Lò vi sóng: vài đường lượn sóng nằm ngang, đôi khi vẽ trong hình chiếc lò có cửa. Có nghĩa là hộp chịu được việc hâm trong lò vi sóng theo hướng dẫn; với nhiều hộp, phải mở hé hoặc tháo nắp khi hâm.
- Tủ đông: bông tuyết. Hộp chịu được nhiệt độ âm mà không giòn nứt.
- Máy rửa bát: hình đĩa, cốc với những giọt nước hoặc tia nước rơi từ trên xuống. Đôi khi có ghi chú "chỉ ngăn trên", vì ngăn dưới gần bộ phận nóng hơn.
- An toàn với thực phẩm: hình ly rượu và chiếc nĩa. Dùng nhiều ở hàng theo quy định châu Âu, cho biết vật liệu được làm để tiếp xúc với thực phẩm.
- Có gạch chéo: bất kỳ biểu tượng nào ở trên bị gạch chéo nghĩa là không được dùng theo cách đó.
Hộp không có biểu tượng lò vi sóng thì không nên hâm trong lò vi sóng, kể cả khi trông giống hộp khác có biểu tượng. Hộp đựng đồ ăn mang về loại mỏng, đặc biệt là hộp xốp số 6, không được thiết kế để hâm nóng; nên chuyển thức ăn sang bát sứ hoặc thuỷ tinh chịu nhiệt.
Những con số nhỏ khác dưới đáy: số khuôn, đồng hồ ngày sản xuất
Ngoài các ký hiệu dành cho người dùng, đáy hộp còn có dấu vết của quá trình sản xuất:
- Số khuôn: một con số nhỏ (ví dụ 3, 12) cho biết hộp ra từ lòng khuôn nào trong một bộ khuôn nhiều lòng. Nhà máy dùng số này để truy lỗi.
- Vòng tròn ngày sản xuất: trông như mặt đồng hồ, xung quanh có số 1 tới 12, giữa có mũi tên và hai chữ số năm. Mũi tên chỉ vào tháng sản xuất. Có loại hai vòng, một cho tháng, một cho năm.
- Dấu chấm nhỏ: đôi khi là vết của chỗ phun nhựa vào khuôn, không mang ý nghĩa với người dùng.
- Ký hiệu nhà sản xuất vỏ: một hình hay chữ cái nhỏ của xưởng làm vỏ, khác với thương hiệu hàng bên trong.
Với lọ thuỷ tinh đựng thực phẩm, đáy thường có thêm mã nhà máy thuỷ tinh và số khuôn. Thuỷ tinh không dùng mã nhựa; nếu thấy ký hiệu tái chế trên lọ thuỷ tinh, đó thường là dấu "GL" hoặc biểu tượng riêng của từng nước.
Đọc đáy hộp để chọn đúng cỡ và đúng việc
Gộp các ký hiệu trên lại, mỗi lần lật đáy hộp có thể trả lời ba câu:
- Hộp chứa được bao nhiêu? Đọc số ml, và nếu cần chính xác thì đo lại bằng nước.
- Hộp làm bằng gì? Đọc mã nhựa và chữ viết tắt.
- Hộp dùng được với lò vi sóng, tủ đông, máy rửa bát không? Tìm biểu tượng; không có biểu tượng thì coi là không.
Nhà có nhiều hộp lẻ bộ nên làm một lần: rửa sạch, đo dung tích từng hộp, nhóm theo cỡ và theo công dụng. Hộp nào ố vàng, nứt, cong vênh, có mùi khó tẩy nên bỏ, vì vết nứt giữ bẩn và hộp cong không còn đậy kín.
Ký hiệu trên bao bì hàng đóng gói sẵn
Bao bì hàng bán lẻ còn có những ký hiệu nằm ngoài đáy hộp, liên quan tới dung tích:
- Chữ e nhỏ cạnh số định lượng (℮) trên hàng châu Âu: cho biết hàng đóng gói theo hệ thống kiểm soát định lượng trung bình của châu Âu.
- Hình hũ mở nắp có số tháng (6M, 12M): thời gian nên dùng hết sau khi mở, gặp nhiều ở mỹ phẩm.
- Vạch chia trên thân chai trong suốt: một số chai nước, bình sữa có vạch để đong; độ chính xác chỉ ở mức tham khảo, không thay được dụng cụ đong chuẩn.
Câu hỏi thường gặp
Số trong hình tam giác dưới đáy hộp nhựa nghĩa là gì?
Đó là mã nhận diện nhựa từ 1 tới 7, cho biết loại nhựa: 1 là PET, 2 là HDPE, 3 là PVC, 4 là LDPE, 5 là PP, 6 là PS, 7 là các loại khác. Mã này giúp phân loại vật liệu, không có nghĩa hộp chắc chắn được tái chế.
Hộp nhựa số 5 có cho vào lò vi sóng được không?
Nhựa PP số 5 chịu nhiệt tốt và hay được dùng làm hộp lò vi sóng, nhưng chỉ nên hâm khi hộp có biểu tượng lò vi sóng hoặc hướng dẫn cho phép. Mã nhựa một mình không đủ để kết luận.
Hộp xốp đựng đồ ăn có hâm trong lò vi sóng được không?
Không nên. Hộp xốp thường làm từ PS số 6, không được thiết kế để hâm nóng. Hãy chuyển thức ăn sang bát sứ hoặc thuỷ tinh chịu nhiệt.
Vòng tròn có mũi tên và số 1 tới 12 dưới đáy hộp là gì?
Đó là vòng ngày sản xuất: mũi tên chỉ tháng, hai chữ số ở giữa là năm. Nhà máy dùng nó để truy nguồn gốc lô hàng.
Hộp ghi 1.000 ml có chứa đúng 1 lít không?
Con số có thể là dung tích đầy tới miệng hoặc dung tích sử dụng, tuỳ nhà sản xuất. Muốn biết chính xác, đặt hộp lên cân, trừ bì, rót nước tới mức hay dùng và đọc số gam.
