Cột chất lỏng nhiều màu: mật ong, siro, nước rửa chén, nước, dầu ăn

Muốn làm cột chất lỏng nhiều màu, rót lần lượt từ nặng tới nhẹ: mật ong ở đáy, rồi siro, nước rửa chén, nước nhuộm màu và trên cùng là dầu ăn. Mỗi lớp rót thật chậm theo thành lọ hoặc qua lưng thìa để không khuấy lớp bên dưới. Làm đúng cách, cột giữ được ranh giới rõ trong vài giờ, rồi các lớp gốc nước mờ dần vào nhau trong một hai ngày.

Cột chất lỏng nhiều màu hoạt động theo nguyên lý nào?

Mỗi chất lỏng có một khối lượng riêng khác nhau. Chất nặng hơn trên mỗi mililít chìm xuống dưới, chất nhẹ hơn nổi lên trên. Khi rót cẩn thận để các chất không kịp trộn vào nhau, chúng xếp thành từng tầng theo đúng thứ tự nặng nhẹ.

Điều thú vị là phần lớn các lớp trong cột này thật ra có thể hoà vào nhau: mật ong, siro, nước rửa chén và nước đều tan được trong nhau. Chúng đứng thành lớp chỉ vì hai lẽ: chênh lệch khối lượng riêng đủ lớn, và các lớp phía dưới rất sánh nên trộn lẫn diễn ra cực chậm. Riêng dầu ăn thì không hoà với nước, nên ranh giới dầu – nước giữ được gần như mãi mãi.

Cần chuẩn bị những gì và xếp theo thứ tự nào?

Một lọ thuỷ tinh hoặc chai nhựa trong, thẳng thành, cao khoảng 15–20 cm là vừa. Lọ càng hẹp thì mỗi lớp càng dày, nhìn càng rõ. Ngoài ra cần một chiếc thìa ăn cơm, vài cốc nhỏ để đong sẵn từng chất, khăn giấy và màu thực phẩm.

Lượng mỗi lớp nên bằng nhau, chừng một phần năm chiều cao lọ. Với lọ 500 ml, mỗi chất khoảng 80–90 ml là đủ. Đong sẵn ra cốc riêng trước khi bắt đầu để khỏi luống cuống giữa chừng.

Nếu thiếu siro ngô thì sao?

Có thể nấu nước đường thật đặc: hoà đường vào lượng nước ít nhất có thể, đun nhỏ lửa cho tan hết rồi để nguội hẳn. Nước đường càng đặc càng nặng. Sữa đặc có đường cũng nặng khoảng 1,3 g/ml và cho một lớp trắng đục đẹp mắt, nhưng nó gần với mật ong nên ranh giới hai lớp này sẽ mờ hơn.

Rót thế nào để các lớp không lẫn vào nhau?

Đây là phần quyết định. Hai cách hay dùng:

1. Rót theo thành lọ: nghiêng lọ khoảng 30–45 độ, để dòng chất lỏng chảy chậm dọc theo thành trong, trượt xuống mặt lớp dưới như nước chảy trên dốc chứ không đâm thẳng vào.
2. Rót qua lưng thìa: úp thìa, đặt đầu thìa sát mặt lớp trên cùng hiện tại và chạm thành lọ, rồi rót thật chậm lên lưng thìa. Chất lỏng toả ra mỏng và đặt nhẹ lên lớp dưới.

Lớp mật ong đầu tiên nên rót thẳng vào giữa đáy, tránh để dính thành lọ vì vệt mật bám thành sẽ làm cột trông bẩn. Nếu dính, lau bằng que quấn khăn giấy trước khi rót lớp tiếp theo.

Lớp nước là lớp dễ hỏng nhất, vì nước loãng, chảy nhanh, dễ khoan xuống lớp nước rửa chén và tạo bọt. Rót nước thật chậm qua lưng thìa, có thể dùng xilanh nhựa không kim hoặc ống hút bóp từng chút. Dầu ăn rót sau cùng thì dễ, vì dầu không hoà với nước nên dù có lẫn xuống một ít, nó cũng tự nổi lên lại.

Vì sao nhuộm màu chỉ ăn vào lớp nước?

Màu thực phẩm dạng lỏng phổ biến là màu tan trong nước. Nhỏ vào nước, siro hay nước đường thì màu tan đều. Nhỏ vào dầu ăn thì giọt màu không tan mà vón lại thành hạt tròn, rồi từ từ chìm qua lớp dầu xuống tới lớp nước bên dưới mới tan ra. Muốn lớp dầu có màu khác phải dùng loại màu tan trong dầu, ít gặp trong bếp gia đình. Thật ra để dầu vàng tự nhiên là đẹp sẵn.

Thả đồ vật vào cột thì chúng dừng ở đâu?

Khi cột đã đứng yên, thả nhẹ vài vật nhỏ vào sẽ thấy mỗi vật dừng ở một tầng khác nhau. Vật dừng ở ranh giới hai lớp có khối lượng riêng nằm giữa khối lượng riêng của hai lớp đó: nặng hơn lớp trên nhưng nhẹ hơn lớp dưới.

• Nút chai bần, mẩu xốp nhỏ: nổi trên cùng, trên mặt dầu.
• Hạt nhựa nhỏ, nắp chai nhựa: tuỳ loại nhựa, thường dừng giữa dầu và nước hoặc giữa nước và nước rửa chén.
• Quả cà chua bi, hạt nho: thường lọt qua dầu và nước, dừng ở các lớp siro phía dưới.
• Đồng xu, đinh ốc: chìm thẳng xuống đáy vì kim loại nặng hơn mọi lớp.

Kết quả có thể khác tuỳ quả to nhỏ, tuỳ siro đặc loãng. Đó chính là phần hay: ghi dự đoán trước rồi so với kết quả. Vật nhỏ như hạt, nút chai phải để xa tầm tay trẻ dưới ba tuổi vì nguy cơ hóc.

Cột chất lỏng giữ được bao lâu?

Ranh giới giữa dầu và nước bền gần như vô thời hạn. Các ranh giới còn lại thì không. Phân tử đường trong mật ong và siro, chất tẩy rửa trong nước rửa chén liên tục khuếch tán sang lớp bên cạnh. Quá trình này chậm vì các lớp sánh, nhưng không dừng.

Đặt lọ ở chỗ mát, tránh nắng chiếu thẳng và tránh rung. Nhiệt độ thay đổi tạo dòng đối lưu nhỏ trong lọ, làm các lớp trộn nhanh hơn. Đậy nắp để kiến không bò vào vì mật ong và siro.

Có thể thêm lớp cồn không và cần lưu ý an toàn gì?

Trong nhiều tài liệu nước ngoài, cột này có thêm một lớp cồn nhuộm màu trên cùng, vì cồn nhẹ hơn dầu (khoảng 0,79 g/ml). Nếu muốn thêm lớp này, chỉ người lớn làm, tránh xa bếp lửa, nến và mọi nguồn lửa, mở cửa cho thoáng, đậy kín sau khi xong. Không để trẻ tự cầm chai cồn. Cột năm lớp từ đồ trong bếp đã đủ đẹp và an toàn hơn nhiều.

Những lưu ý chung:

• Không nếm bất cứ lớp nào, kể cả mật ong, sau khi đã rót chung với nước rửa chén.
• Lọ thuỷ tinh đặt trên khay, tránh mép bàn. Trẻ nhỏ làm với chai nhựa trong thì an toàn hơn.
• Nước rửa chén dính mắt thì rửa ngay bằng nhiều nước sạch.

Làm xong rồi xử lý chất lỏng thế nào cho đúng?

Đừng dốc ngược cả lọ xuống bồn rửa. Lớp dầu ăn trên cùng nên được múc riêng hoặc chắt ra một chai cũ, đậy nắp rồi bỏ vào rác như dầu ăn thừa, vì dầu đổ xuống cống sẽ nguội đi, bám thành ống và góp phần gây tắc. Phần mật ong, siro, nước rửa chén và nước còn lại pha loãng với nhiều nước rồi đổ bỏ được. Lọ rửa bằng nước ấm.

Nếu muốn làm lại để so sánh, thử đổi thứ tự rót: rót dầu trước rồi mới tới nước. Nước sẽ chui qua lớp dầu thành từng giọt tròn rồi chìm xuống. Kết quả cuối cùng vẫn y như cũ, vì thứ tự lớp do khối lượng riêng quyết định chứ không do thứ tự rót. Thứ tự rót chỉ quyết định các lớp gốc nước có bị trộn lẫn hay không.