Phát hiện rò rỉ nước bằng đồng hồ nước: khoá vòi, đọc số, tính lít

Muốn biết nhà có rò nước không, hãy khoá hết mọi vòi và thiết bị dùng nước, ghi lại chỉ số đồng hồ, chờ một thời gian rồi đọc lại. Nếu không ai dùng nước mà số vẫn tăng, hoặc kim báo rò nhỏ trên mặt đồng hồ vẫn quay, là có nước đang mất ở đâu đó sau đồng hồ. Lấy số lít tăng thêm chia cho số giờ chờ, nhân 24, là ra lượng nước mất mỗi ngày.

Mặt đồng hồ nước có những gì, đọc số thế nào?

Đồng hồ nước cơ thường gặp trong các nhà ở Việt Nam có một ô số giống đồng hồ công tơ xe máy, đôi khi kèm vài kim nhỏ. Kiểu bố trí thường gặp:

Nhớ một điều căn bản: 1 m³ = 1.000 lít. Số đen tăng một đơn vị là nhà vừa dùng một nghìn lít. Các ô đỏ chia nhỏ khối ấy ra: ô đỏ đầu tiên sau dấu ngăn thường là hàng trăm lít, ô kế là chục lít, ô kế nữa là lít. Mỗi đời đồng hồ bố trí hơi khác, nên trước khi đo hãy nhìn kỹ ký hiệu in trên mặt (thường có chữ "m³" và các hệ số ×0,1, ×0,01, ×0,001 cạnh kim đỏ).

Đọc số thì ghi cả phần đen lẫn phần đỏ, ví dụ 1234,567 m³. Ghi thiếu phần đỏ là mất hết độ nhạy cần để phát hiện rò rỉ nhỏ.

Kiểm tra rò rỉ bằng đồng hồ nước theo các bước nào?

1. Khoá mọi vòi, tắt mọi thiết bị dùng nước: máy giặt, máy rửa bát, máy lọc nước, vòi tưới cây tự động, bình nóng lạnh (không cần tháo, chỉ đừng ai xả nước nóng). Dặn cả nhà không dùng nước trong thời gian đo.
2. Nhìn kim báo rò trên mặt đồng hồ trong một hai phút. Kim đứng yên là dấu hiệu tốt; kim quay chậm là có dòng chảy nhỏ.
3. Ghi chỉ số đầy đủ cả phần đen và đỏ, kèm giờ phút. Chụp ảnh mặt đồng hồ cho chắc.
4. Chờ ít nhất 30 phút, tốt hơn là một hai giờ. Cách dễ nhất là ghi số buổi tối khi cả nhà đi ngủ, sáng dậy đọc lại trước khi ai dùng nước.
5. Đọc lại, trừ hai số, đổi ra lít, rồi tính lượng mất mỗi ngày.

Nếu không thấy kim báo rò và hai lần đọc giống hệt nhau qua cả đêm, gần như chắc chắn phía sau đồng hồ không rò đáng kể.

Tính số lít mất mỗi ngày thế nào?

Ví dụ: 22 giờ tối đồng hồ chỉ 1234,567 m³. Sáng 6 giờ, chưa ai dùng nước, đồng hồ chỉ 1234,615 m³.

• Chênh lệch: 1234,615 − 1234,567 = 0,048 m³ = 48 lít.
• Thời gian: 8 giờ ⇒ 48 : 8 = 6 lít mỗi giờ.
• Mỗi ngày: 6 × 24 = 144 lít.
• Mỗi tháng (30 ngày): 144 × 30 ≈ 4.320 lít, tức khoảng 4,3 m³.

Để so sánh: 4,3 m³ là cỡ hơn bốn bồn nước loại 1.000 lít đổ đi mỗi tháng mà không ai dùng. Rò nhỏ như vòi nhỏ giọt thì con số nhỏ hơn nhiều, nhưng van phao bồn mái hay két bồn cầu chảy rỉ liên tục có thể lên tới mức này hoặc hơn.

Với vòi nhỏ giọt nhìn thấy được, có cách đo trực tiếp không cần đồng hồ: đặt một cốc dưới vòi đúng 10 phút, đo lượng nước hứng được bằng cốc đong, nhân 144 (số lần 10 phút trong một ngày). Ra 30 ml trong 10 phút nghĩa là khoảng 4,3 lít mỗi ngày.

Nhà có bồn nước trên mái thì kiểm thế nào?

Đây là chỗ nhiều người kiểm xong vẫn kết luận sai. Ở nhà phố có bồn mái, nước đi qua đồng hồ rồi lên bồn (bằng áp lực đường ống hoặc qua máy bơm), van phao trong bồn đóng lại khi đầy. Các vòi trong nhà lấy nước từ bồn chứ không lấy thẳng từ đồng hồ.

Hệ quả là:

• Rò ở phía sau bồn (ống từ bồn xuống, két bồn cầu, vòi) không làm đồng hồ quay ngay. Nước trong bồn hụt dần, tới khi phao hạ xuống đủ thấp thì van mở, đồng hồ mới quay một đợt.
• Vì vậy đo ngắn 30 phút có thể không thấy gì. Phải đo qua đêm, hoặc khoá van dưới chân bồn rồi xem mực nước trong bồn có hạ không.
• Van phao hỏng không đóng kín thì nước chảy liên tục ra ống tràn trên mái. Đồng hồ quay đều cả ngày đêm. Lên kiểm ống tràn (nhìn từ chỗ an toàn, không trèo mái trơn ướt) là thấy ngay.

Nhà dùng máy bơm tăng áp có bình tích áp thì máy bơm tự bật ngắt từng chập ban đêm cũng là dấu hiệu có rò phía sau máy bơm.

Những chỗ nào trong nhà hay rò nhất?

Két nước bồn cầu

Thủ phạm phổ biến nhất, vì rò ở đây chảy âm thầm vào lòng bồn cầu, không ướt sàn. Cách thử đơn giản: nhỏ vài giọt màu thực phẩm vào két nước (phần chứa phía sau, không phải lòng bồn), không xả trong 15–30 phút. Nếu màu xuất hiện trong lòng bồn cầu, gioăng van xả đã hở. Nghe tiếng nước rỉ rả hoặc két tự cấp nước từng đợt dù không ai dùng cũng là dấu hiệu.

Van phao bồn mái và van phao két nước

Phao bị kẹt, cần phao cong, gioăng mòn làm nước không ngắt. Nước thừa đổ ra ống tràn.

Vòi và dây cấp mềm

Vòi nhỏ giọt dễ thấy. Dây cấp nước mềm dưới chậu rửa, sau máy giặt, chỗ nối với bồn cầu thì hay rỉ âm thầm, ướt tủ bếp lâu ngày mới lộ ra.

Bình nóng lạnh và máy lọc nước

Van an toàn của bình nóng lạnh có thể nhỏ vài giọt khi bình đang đun, do nước nở ra khi nóng — hiện tượng này thường gặp. Nếu van chảy thành dòng liên tục, hoặc chảy cả khi không đun, nên gọi thợ kiểm tra. Máy lọc nước thẩm thấu ngược có đường nước thải khi đang lọc; nếu bình chứa đã đầy mà nước thải vẫn chảy suốt, van tự ngắt có vấn đề.

Ống ngầm trong tường, dưới nền

Khó thấy nhất. Dấu hiệu: một mảng tường ẩm loang, sơn phồng, nền gạch lạnh ẩm bất thường, tiếng nước rít nhỏ khi mọi vòi đã khoá. Phần này cần thợ có máy dò.

Rò rỉ trước hay sau đồng hồ thì ai lo?

Nguyên tắc chung: nước rò ở đoạn ống sau đồng hồ (phía trong nhà) thì đã đi qua đồng hồ, được tính vào lượng nhà dùng. Rò ở đoạn ống trước đồng hồ (từ đường ống chung tới đồng hồ) thì đồng hồ không ghi nhận. Thấy nước rỉ quanh hộp đồng hồ hay ở đoạn ống ngoài đường, nên báo đơn vị cấp nước khu vực. Nếu nghi chính đồng hồ chạy sai, có thể đề nghị đơn vị cấp nước kiểm tra; chuyện kiểm định đồng hồ là đề tài riêng của lĩnh vực đo lường.

Góc nhìn hôm nay: một thói quen đọc đồng hồ mỗi tháng

Không cần chờ hoá đơn tăng mới lo. Vài việc đơn giản giữ cho nhà khỏi mất nước âm thầm:

• Ghi chỉ số đồng hồ vào cùng một ngày mỗi tháng, kể cả phần đỏ. Lượng dùng nhảy vọt mà nếp sinh hoạt không đổi là tín hiệu kiểm tra.
• Kiểm qua đêm mỗi quý một lần theo cách ở trên, mất năm phút.
• Thử màu két bồn cầu nửa năm một lần.
• Thay gioăng, dây cấp mềm khi thấy cứng, nứt; đây là vật tư dễ thay.
• Biết vị trí van tổng sau đồng hồ và van dưới chân bồn mái; dán nhãn để ai trong nhà cũng khoá được khi có sự cố.

Đi xa nhiều ngày, khoá van tổng trước khi đi. Về nhà đọc đồng hồ: số không đổi nghĩa là van tổng kín; số tăng nghĩa là van tổng cũng đã hở.