Đong thuốc nước cho trẻ nên dùng dụng cụ đi kèm hộp thuốc hoặc xilanh uống thuốc có vạch ml, đúng lượng ghi trong đơn của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ. Không dùng thìa ăn trong nhà: thìa cà phê, thìa canh mỗi nhà một cỡ, chênh nhau gấp hai, gấp ba lần, trong khi thuốc của trẻ nhỏ được tính bằng từng ml. Bài này nói chuyện đong cho đúng; còn cho trẻ uống thuốc gì, bao nhiêu, là việc của bác sĩ.
Vì sao không nên dùng thìa ăn để đong thuốc?
Trong sách cũ và trên nhiều tờ hướng dẫn, "một thìa cà phê" được quy ước là 5 ml. Nhưng quy ước ấy chỉ đúng với thìa đong chuẩn, không đúng với thìa ăn trong ngăn kéo. Thìa ăn được làm theo dáng đẹp chứ không theo thể tích.
Một nghiên cứu ở Hy Lạp công bố năm 2010 (nhóm của Falagas) đo hàng chục chiếc thìa cà phê lấy từ các gia đình và thấy thể tích dao động từ khoảng 2,5 ml tới hơn 7 ml. Nghĩa là cùng "một thìa", trẻ có thể nhận lượng thuốc chỉ bằng một nửa hoặc gần gấp rưỡi lượng định cho.
Ngoài cỡ thìa còn hai nguồn sai khác:
- Đầy hay vơi. Thuốc nước tràn sát mép thìa hay chỉ lưng thìa là đã khác nhau đáng kể. Tay run, trẻ cựa quậy, thuốc sánh ra ngoài.
- Thuốc sệt bám thìa. Nhiều thuốc cho trẻ là hỗn dịch hoặc siro sánh, một phần bám lại trên thìa không vào miệng.
Thiếu thuốc thì có thể không đủ tác dụng; thừa thuốc với trẻ nhỏ có thể gây hại. Cả hai đều tránh được chỉ bằng việc đổi dụng cụ.
Xilanh, cốc đong, ống nhỏ giọt: cái nào đong chuẩn hơn?
Hộp thuốc nước cho trẻ thường đi kèm một trong ba loại dụng cụ. Mỗi loại có ưu nhược riêng:
| Dụng cụ | Ưu điểm | Chỗ dễ sai |
|---|---|---|
| Xilanh uống thuốc (không kim) | Lòng hẹp, vạch thưa dễ đọc; lượng nhỏ vẫn chuẩn; bơm thẳng vào miệng ít rơi vãi | Có bọt khí trong xilanh; đọc nhầm vạch 0,5 và 5 |
| Cốc đong nhỏ | Tiện với lượng lớn, trẻ lớn tự uống được | Miệng rộng nên khó đọc lượng nhỏ; vạch in mờ; thuốc bám đáy cốc |
| Ống nhỏ giọt có vạch | Hợp với thuốc giọt cho trẻ sơ sinh | Chỉ dùng với đúng chai thuốc đi kèm; mỗi loại giọt một cỡ |
| Thìa đong có vạch | Quen tay | Dễ đổ khi trẻ quấy |
Một thí nghiệm ở Mỹ công bố năm 2016 trên tạp chí Pediatrics (Yin và cộng sự) cho hàng nghìn phụ huynh đong thuốc bằng các dụng cụ khác nhau. Kết quả: đong sai xảy ra nhiều hơn rõ rệt khi dùng cốc đong so với xilanh, nhất là với lượng nhỏ. Cũng vì vậy mà Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) năm 2015 khuyến nghị ghi liều thuốc nước cho trẻ chỉ bằng ml, và phát kèm dụng cụ có vạch ml, bỏ hẳn cách ghi "thìa".
Đọc vạch ml trên xilanh uống thuốc thế nào?
Xilanh uống thuốc có vạch in trên thân, thường chia theo 0,1, 0,2 hoặc 0,5 ml tuỳ cỡ. Cách đọc đúng:
- Xem đơn vị và vạch chia trước. Đếm xem giữa hai số in đậm có bao nhiêu vạch nhỏ, mỗi vạch bằng bao nhiêu ml.
- Đọc theo mép trước của pít-tông — mép phẳng phía gần đầu xilanh, chỗ pít-tông tiếp xúc với thuốc. Không đọc theo đầu cao su tròn phía sau hay theo cán.
- Đuổi bọt khí. Hút dư một chút, dựng xilanh đầu lên trên, búng nhẹ cho bọt nổi lên, đẩy pít-tông cho bọt ra, rồi chỉnh về đúng vạch. Bọt khí chiếm chỗ của thuốc, làm thiếu lượng.
- Đọc ngang tầm mắt, giống như với ống đong.
Lỗi đáng sợ nhất không phải lệch nửa vạch, mà là nhầm dấu phẩy: đọc 0,5 ml thành 5 ml, hoặc 2,5 ml thành 25 ml. Trước mỗi lần cho uống, nhìn lại đơn thuốc một lần nữa và đối chiếu với vạch trên xilanh. Có nhiều người chăm trẻ trong nhà thì nên ghi lại giờ và lượng đã cho, để không ai cho thêm một lần nữa.
Thuốc dạng hỗn dịch và siro cần lưu ý gì khi đong?
Nhiều thuốc kháng sinh và hạ sốt cho trẻ ở dạng hỗn dịch: hạt thuốc lơ lửng trong nước, để yên một lúc sẽ lắng xuống đáy. Nếu không lắc, những lần đong đầu lấy phần nước loãng, những lần cuối lấy phần đặc — lượng hoạt chất mỗi lần một khác dù thể tích đong giống hệt.
- Lắc kỹ chai trước mỗi lần đong nếu nhãn ghi là hỗn dịch hoặc có dòng "lắc kỹ trước khi dùng".
- Thuốc bột pha thành hỗn dịch (thường là kháng sinh): nước pha phải đúng lượng hoặc đúng vạch ghi trên chai, thường thêm làm hai lần và lắc. Pha thiếu nước là thuốc đặc hơn, pha thừa là thuốc loãng hơn — cả lượng ml đong sau đó đều mất ý nghĩa. Nhà thuốc có thể pha giúp nếu được hỏi.
- Siro sánh bám thành dụng cụ. Bơm chậm, đợi vài giây cho thuốc chảy hết.
- Bảo quản theo nhãn: có thuốc sau khi pha phải để ngăn mát, có hạn dùng ngắn tính từ ngày pha.
Cho trẻ uống thuốc bằng xilanh thế nào để không sặc?
Đong đúng mà bơm sai thì thuốc vẫn không vào đủ, lại làm trẻ sợ. Các tài liệu chăm sóc trẻ phổ thông đều hướng dẫn tương tự:
- Bế trẻ ở tư thế nửa ngồi, đầu cao, không cho uống khi trẻ nằm ngửa.
- Đặt đầu xilanh vào bên trong má, giữa lợi và má, không hướng thẳng vào cổ họng.
- Bơm từng ít một, chờ trẻ nuốt rồi bơm tiếp.
- Không pha thuốc vào cả bình sữa: trẻ bú không hết là không biết đã uống bao nhiêu.
- Không gọi thuốc là kẹo hay nước ngọt, để trẻ không tự tìm uống.
Nếu trẻ nôn ngay sau khi uống, hoặc không chắc đã đong đúng, đừng tự cho thêm một lượng nữa — hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ.
Dùng xong, giữ dụng cụ đong thuốc thế nào?
- Giữ dụng cụ đi kèm cùng chai thuốc, buộc hoặc cho chung vào túi. Dụng cụ của thuốc này có thể chia vạch khác dụng cụ của thuốc kia; ống nhỏ giọt của chai này không dùng cho chai khác.
- Rửa bằng nước ấm sau mỗi lần, kéo pít-tông ra rửa riêng, để khô tự nhiên. Vạch in bị mờ thì thay dụng cụ mới ở nhà thuốc.
- Cất thuốc ngoài tầm với và tầm nhìn của trẻ, nắp an toàn vặn chặt.
- Không dùng lại xilanh có kim hay xilanh tiêm làm dụng cụ uống thuốc; xilanh uống thuốc có đầu riêng, không lắp kim được.
Góc nhìn hôm nay: một bộ đồ đong thuốc tối thiểu cho nhà có trẻ nhỏ
Nhà có trẻ dưới sáu tuổi nên có sẵn vài xilanh uống thuốc cỡ 1 ml, 5 ml và 10 ml (nhà thuốc có bán lẻ), để lỡ mất dụng cụ đi kèm vẫn có thứ đong chuẩn. Dán một mảnh giấy trong tủ thuốc ghi ba điều: lắc chai nếu là hỗn dịch, đọc ml theo mép pít-tông, và nhìn lại dấu phẩy trước khi bơm.
Còn lượng thuốc thì luôn theo đơn. Không tự đổi từ "thìa" sang "ml" bằng trí nhớ, không đoán theo cân nặng, không lấy đơn của trẻ này cho trẻ khác. Trẻ có bệnh nền về tim, gan, thận, trẻ sinh non, trẻ dưới ba tháng tuổi càng cần hỏi bác sĩ trước mọi thuốc, kể cả thuốc hạ sốt quen thuộc. Khi thấy dấu hiệu bất thường sau uống thuốc, đưa trẻ tới cơ sở y tế gần nhất.
Câu hỏi thường gặp
Một thìa cà phê bằng bao nhiêu ml?
Thìa đong chuẩn được quy ước khoảng 5 ml, nhưng thìa cà phê ăn uống trong nhà có thể chỉ chứa từ khoảng 2,5 ml tới hơn 7 ml. Vì vậy không nên dùng thìa ăn để đong thuốc cho trẻ; hãy dùng xilanh hoặc dụng cụ có vạch ml.
Đong thuốc nước cho bé bằng gì là chuẩn nhất?
Xilanh uống thuốc có vạch ml hoặc dụng cụ đi kèm hộp thuốc. Xilanh có lòng hẹp nên vạch dễ đọc, lượng nhỏ vẫn chuẩn và ít rơi vãi khi bơm vào miệng. Lượng cho uống luôn theo đơn của bác sĩ.
Đọc vạch xilanh thuốc ở đâu?
Đọc theo mép phẳng phía trước của pít-tông, chỗ tiếp xúc với thuốc, mắt ngang tầm. Đuổi hết bọt khí trước khi đọc. Luôn kiểm tra dấu phẩy để không nhầm 0,5 ml với 5 ml.
Có cần lắc chai thuốc nước trước khi đong không?
Có, nếu thuốc là hỗn dịch hoặc nhãn ghi "lắc kỹ trước khi dùng". Hoạt chất lắng xuống đáy khi để yên, không lắc thì mỗi lần đong được lượng thuốc khác nhau dù cùng số ml.
Trẻ nôn ngay sau khi uống thuốc có cho uống lại không?
Không nên tự cho thêm. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ đã kê đơn, vì việc cho lại hay không tuỳ loại thuốc và thời điểm nôn. Nếu trẻ có dấu hiệu bất thường, đưa trẻ đi khám.
