Sắp đồ theo tần suất dùng nghĩa là chia đồ thành ba nhóm: dùng mỗi ngày, dùng mỗi tuần hay mỗi tháng, dùng vài lần một năm, rồi đặt chúng ở ba vùng tương ứng: vùng gần ngay chỗ dùng, vùng xa trong cùng phòng, và vùng kho ở chỗ khó với. Đồ hằng ngày phải lấy được bằng một động tác; đồ theo mùa được phép nằm cao, nằm sâu. Cách này không thêm lít chỗ chứa nào nhưng làm mỗi lít dùng được việc hơn.
Vì sao cùng một cái tủ mà nhà này gọn, nhà kia rối?
Hai gia đình có thể có cùng số tủ, cùng khối đồ, nhưng một nhà lấy gì cũng nhanh, nhà kia lục mãi không ra. Khác biệt thường không nằm ở số lít mà ở chỗ đồ được đặt theo logic nào.
Nhiều nhà sắp đồ theo "loại": mọi thứ bằng nhựa một chỗ, mọi thứ giấy tờ một chỗ, mọi thứ điện một chỗ. Cách đó hợp với kho hàng, nhưng trong nhà ở, thứ quyết định là mình dùng nó bao lâu một lần và dùng ở đâu. Kéo cắt móng tay dùng mỗi tuần không nên nằm chung hộp với bộ dụng cụ sửa ống nước dùng mỗi năm, chỉ vì cả hai đều là "đồ kim loại".
Mỗi lần lấy đồ mất thêm 20 giây thì một năm mất bao nhiêu?
Đây là phép tính khiến việc sắp xếp trở nên đáng làm. Giả sử chiếc kéo, cuộn băng dính, bình xịt tưới cây mỗi thứ được dùng một lần một ngày, và mỗi lần phải mở hai cánh tủ, dời một hộp, mất thêm khoảng 20 giây.
- Một món: 20 giây × 365 ngày ≈ 2 giờ mỗi năm.
- Mười món như vậy trong nhà: khoảng 20 giờ mỗi năm, gần ba ngày làm việc.
- Món dùng ba lần một ngày, như bình nước, khăn lau, đồ ăn sáng của trẻ: mỗi món khoảng 6 giờ một năm.
Con số thật có thể khác, nhưng hướng thì rõ: đồ dùng càng thường, mỗi giây tiết kiệm được càng nhân lên nhiều. Ngược lại, chiếc nồi luộc gà dùng hai lần một năm thì để trên gác cũng chỉ mất vài phút mỗi năm.
Ba vùng chứa: gần, xa và kho
| Vùng | Ở đâu | Lấy ra cần | Đồ phù hợp |
|---|---|---|---|
| Vùng gần | Ngay chỗ dùng, cách khoảng một bước chân; trong tầm từ hông tới vai | Một động tác, không mở quá một cánh | Đồ dùng mỗi ngày, nhiều lần trong ngày |
| Vùng xa | Cùng phòng nhưng ở ngăn thấp, ngăn cao, phía sau | Vài động tác: cúi, với, dời một món | Đồ dùng mỗi tuần, mỗi tháng |
| Vùng kho | Phòng khác, gác, gầm cầu thang, nóc tủ, hộp có nắp | Thang, mở hộp, có khi phải tìm | Đồ theo mùa, theo dịp, đồ dự trữ, giấy tờ lưu |
Chiều cao kệ, như vùng từ hông tới vai hay chuyện đồ nặng để thấp, đã có bài riêng về tầm với. Ở đây thêm một chiều nữa: khoảng cách theo mặt sàn. Món đồ nằm đúng độ cao nhưng ở phòng bên cạnh vẫn là món ở xa.
Đặt đồ "tại chỗ dùng": ví dụ trong từng góc nhà
Nguyên tắc nghe đơn giản nhưng hay bị bỏ qua: đồ nằm ở nơi nó được dùng, không phải nơi nó "thuộc về" theo loại.
Lối vào nhà
Chìa khoá, khẩu trang, áo mưa mỏng, túi vải đi chợ, giày dép hằng ngày cần ở ngay cửa. Ở Nam Bộ mùa mưa, áo mưa nên nằm trong cốp xe hoặc móc cạnh cửa chứ không phải trong tủ quần áo trên lầu. Ở Bắc Bộ, áo khoác mùa đông đang mặc treo cạnh cửa; áo khoác dày chưa tới mùa thì vào kho.
Bếp
Dầu ăn, nước mắm, muối, tiêu cần ở cạnh bếp nấu. Thớt, dao gần chỗ sơ chế. Bát đũa hằng ngày gần chỗ rửa hoặc gần bàn ăn. Nồi hấp lớn, khuôn bánh dịp Tết, bộ chén dành cho khách thuộc vùng xa hoặc vùng kho.
Phòng tắm
Chỉ để đồ dùng mỗi ngày trên kệ mở: bàn chải, sữa tắm, khăn đang dùng. Hàng dự trữ như cuộn giấy, chai dầu gội chưa mở có thể nằm ở tủ dưới bồn hoặc vùng kho, tránh làm kệ chật và đồ ẩm.
Góc học tập
Sách vở của tuần này, bút, thước, máy tính cầm tay trên bàn hoặc ngăn ngay dưới. Sách năm trước, đề cương cũ vào hộp có nhãn ở vùng kho.
Làm sao biết món nào dùng thường xuyên?
Ai cũng nghĩ mình biết, nhưng trí nhớ hay đánh lừa. Một cách thử đơn giản trong hai tuần:
- Chọn một khu như tủ bếp, tủ quần áo hoặc kệ phòng khách.
- Mỗi lần lấy một món ra dùng, khi cất lại đặt nó vào một ngăn hay một hộp riêng dành cho "đã dùng".
- Sau hai tuần, những gì nằm trong ngăn "đã dùng" là nhóm vùng gần. Những gì không hề nhúc nhích là ứng viên cho vùng xa hoặc vùng kho.
Thường kết quả khá bất ngờ: chỉ một phần nhỏ đồ trong tủ được dùng hằng ngày, nhưng phần đó lại hay bị chen vào giữa, phía sau đồ ít dùng. Đây là lúc đổi chỗ, không phải lúc mua thêm tủ.
Đồ theo mùa và theo dịp: luân chuyển thế nào?
Đồ theo mùa là nhóm chiếm nhiều thể tích nhất mà dùng ít lần nhất: chăn bông, áo khoác dày, quạt sưởi ở phía Bắc; quần áo mưa, ủng, tấm chắn nước ở những nơi hay ngập. Đồ theo dịp như đồ trang trí Tết, đèn trung thu, đồ cắm trại cũng vậy.
Một chu kỳ đơn giản là luân chuyển hai lần một năm:
- Đầu mùa lạnh (ở phía Bắc): chăn dày, áo ấm từ kho xuống vùng gần; quần áo mỏng, quạt điện bớt lại lên vùng xa.
- Đầu mùa nóng: làm ngược lại. Giặt sạch, phơi khô hẳn đồ mùa lạnh trước khi cất để tránh mốc, nhất là sau mùa nồm.
- Sau mỗi dịp lễ: gom đồ của dịp đó vào một hộp, dán nhãn, cất lên một chỗ cố định để năm sau tìm một lần là thấy.
Với miền Nam nắng quanh năm, chu kỳ có thể theo mùa mưa, mùa khô; với nhà ít đồ theo mùa, có khi chỉ cần một lần mỗi năm trước Tết.
Vùng kho: cất sao để không biến thành nơi bỏ quên?
Vùng kho dễ trở thành chỗ đồ vào mà không ra. Vài quy tắc giữ cho nó vẫn là chỗ chứa chứ không phải chỗ quên:
- Hộp có nắp, cùng cỡ, xếp chồng được: tận dụng chiều cao, chống bụi, dễ đếm.
- Nhãn ở mặt nhìn thấy được: ghi nội dung và tháng cất. Hộp trong suốt giúp nhìn được bên trong.
- Danh sách trong điện thoại: một ghi chú liệt kê hộp nào ở đâu, đựng gì. Mất hai phút khi cất, tiết kiệm nửa tiếng khi tìm.
- Không chặn lối vào: hộp hay dùng nhất trong vùng kho nằm phía ngoài, phía dưới.
- Soát lại mỗi năm: hộp nào không mở ra lần nào trong năm thì cân nhắc có cần giữ không.
Đồ dự trữ như nước đóng chai, gạo, đồ khô nằm ở vùng kho nhưng phải có lối lấy dễ, và dùng theo kiểu cũ trước, mới sau để không hết hạn.
Bắt đầu từ một ngăn tủ
Không cần sắp lại cả nhà một lần. Chọn ngăn tủ mở nhiều nhất trong ngày, thường là một ngăn bếp hay ngăn tủ quần áo, rồi làm ba việc:
- Lấy hết ra, chia ba đống: mỗi ngày, thỉnh thoảng, hiếm khi.
- Đống "mỗi ngày" vào lại ngăn, đặt phía trước.
- Hai đống còn lại tìm chỗ ở vùng xa và vùng kho.
Thấy ngăn đó dễ dùng hơn hẳn sau một tuần là động lực để làm tiếp ngăn thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Sắp đồ theo tần suất dùng là gì?
Là chia đồ theo mức độ thường dùng: mỗi ngày, mỗi tuần hay mỗi tháng, vài lần một năm, rồi đặt chúng ở vùng gần, vùng xa và vùng kho tương ứng. Đồ dùng càng nhiều càng nằm gần chỗ dùng và trong tầm tay.
Có nên sắp đồ theo loại không?
Trong một vùng, sắp theo loại giúp dễ tìm. Nhưng quyết định món đồ nằm ở vùng nào nên dựa vào tần suất và nơi dùng. Kéo dùng hằng ngày ở bàn học không cần nằm chung với kéo cắt cành dùng mỗi tháng ở ban công.
Đồ theo mùa nên cất ở đâu?
Ở vùng kho: ngăn cao, gác, gầm cầu thang, trong hộp có nắp và có nhãn. Trước khi cất phải giặt sạch, phơi khô hẳn để tránh mốc, nhất là với chăn, áo ấm sau mùa nồm.
Bao lâu nên sắp xếp lại một lần?
Luân chuyển đồ theo mùa khoảng hai lần một năm là đủ với phần lớn gia đình. Vùng gần như ngăn bếp, kệ cửa ra vào nên xem lại khi thấy phải lục tìm nhiều lần trong tuần.
Làm sao biết món nào ít dùng?
Trong hai tuần, mỗi lần dùng món nào thì cất nó vào một ngăn riêng. Hết hai tuần, những gì vẫn nằm nguyên chỗ cũ là đồ ít dùng, nên chuyển ra vùng xa hoặc vùng kho.
